Afrikaans @ Maties

Posisioneer die Universiteit homself as selfstandige en uitnemende deelnemer in eie reg?

2012-02-16T16:54:00.000+02:00

Brief van kandidaat Piet le Roux

15 Februarie 2012
Beste Oud-Matie

Alle oud-Maties mag stem in die huidige verkiesing van lede van die Stellenbosse universiteitsraad. Ek staan as kandidaat en nooi jou graag om te oorweeg om vir my te stem, voor 13 Maart.

Die US-raad speel 'n bepalende rol in die lewenskrag en karakter van 'n Matieland wat ons na aan die hart lê. Enkele van die vrae wat oud-Maties myns insiens vir hierdie verkiesing behoort te oorweeg is:

Behou Stellenbosch die Afrikaanse kampuservaring en Afrikaanse voorgraadse onderrig waarvoor soveel Afrikaanse - en juis ook Engelse en ander Maties - oor die laaste eeu na Stellenbosch gekom het?
Staan die universiteit naby aan die regering en sy toenemend twyfelagtige onderwys-, ras- en ander beleide, of posisioneer dit homself eerder as selfstandige en uitnemende deelnemer in eie reg?
Is die universiteit 'n massa-onderriginstelling wat aanhoudend meer residensiële studente inneem en al meer verblyfplek oprig, of fokus dit op geskikte tegnologiese innovasie en koester dit 'n lojale nismark met inagneming van die dorpsaard van Matieland?

Dit is in hierdie verband vir my aangenaam dat prof. Hermann Giliomee in 'n ope brief aan oud-Maties sy steun aan my kandidatuur toegesê het.

Nodeloos om te sê is dit my erns om die universiteit in sy geheel só te benader dat dit die invloedryke, eersteklas instelling bly waar my kinders, kinders van my mede-oud-Maties en 'n spektrum van nuwe Maties graag sal wil studeer en ontmoet. Benewens die belangrike beleidsvraagstukke, is ek dan ook bekwaam en ywerig om die omvattende oorsigverpligtinge van 'n raadslid deeglik na te kom.

Lees gerus my blog by pietleroux.blogspot.com vir inligting oor waar om te stem, my kandidatuur en meer besonderhede oor my rekord van betrokkenheid. In die loop van die volgende paar weke sal ek op díe blog uitbrei en reageer op navrae oor my standpunte, so laat weet gerus as jy vrae het.

Indien jy weet van ander oud-Maties wat in hierdie e-pos belang sal stel, is jy welkom om dit aan hulle te stuur.

Vriendelike groete.

Piet le Roux
Honneurs B.Comm. (Ekonomie) (2008)

Student getuig oor wantoepassing van die taalbeleid

2012-02-15T17:38:00.001+02:00

Afrikaans@Maties is onlangs in die volgende korrespondensie tussen 'nstudent en 'n beampte van sy departement ge-Cc. Die korrespondensie is ook aandie betrokke dekaan en die Rektor ge-Cc. Die identiteite van die betrokkepartye word met skuilname vervang.

-----------

From: Adam

Sent: 13 February 2012 11:43 PM

To: Prof. Simonsberg

Cc: Dekaan; Prof Russel Botman; afrikaansbymaties@gmail.com

Subject: Klasterugvoer

Goeie dag prof. Simonsberg,

Ek is tans 'n derde jaar E&E-student, graag bring ek dievolgende kwessies onder u aandag na afloop van die eerste week van klas.

Dit spyt my om u mee te deel dat ek nie gelukkig is met die manier hoedie Afrikaanse taalaanbod toegepas word nie.

Volgens die jaarboek word al my vakke as die A-spesifikasie voorgehou.

3.4.2.1 A-spesifikasie*

Onderrig is hoofsaaklik in Afrikaans.

Studiemateriaal (handboeke, notas, transparante, elektroniese leer- en

onderrigmateriaal) kan in Afrikaans en/of Engels wees.

Studieraamwerk is in Afrikaans en Engels

My probleem is egter nou die volgende:

Alhoewel die dosente Afrikaans praat tydens lesings is die oorgrotemeerderheid van notas, werksopdragte (tutoriale), kursus-webblaaie en selfsbordskrif uitsluitlik in Engels beskikbaar. Ek verstaan dat alleE&E-vakke sedert 2012 na Engels toe getolk word. Boonop vind dietolking deur middel van kopfone plaas wat volgens die tolk R5000 stuk kos.

Die huidige situasie op grondvlak lyk as volg:

Vak	Spreektaal	Bordskrif	Skyfies	Kursuswebblad	Handboek	Tuts
Beheerstelsels	Afr met tolk	Engels	Engels	Afr en Eng	Engels	A&E
Elektromagnetika	Afr met tolk	Engels	Engels	Engels	Engels	Eng
Elektronika 315	Afr met tolk	Afrikaans	A&E	Afr en Eng	Engels	Eng
Stelsels en Seine	Afr met tolk	Engels	Engels	Afr en Eng	Engels	A&E
Ontwerp (E) 314	Afr met tolk	n/a	Afr en Eng	Afrikaans	Engels

Soos u in die bostaande tabel kan sien het Afrikaanse studentemerendeels slegs hul eie, handgeskrewe notas wat uitsluitlik op gehoor gebaseerword as studiebron. Terselfdertyd word Engelse studente op alle platforms inEngels gevoer.

Ek vind dit bitter onregverdig dat Afrikaans in dieE&E-departement tot slegs 'n gesproke taal gereduseer word terwylEngelse studente onder die dekmantel van die A-opsie geen kennis van Afrikaansnodig het nie. Ek voel ook dat dit die bestuur van die Ingenieursfakulteit seskuld is dat hierdie situasie ontstaan het waar sekere studente aanvoer dathulle geen begrip van Afrikaans het nie en dan met moord wegkom. Hierdiestudente het twee jaar lank kans gehad om ’n redelike kennis van Afrikaans opte bou deur taalvaardigheidsklasse. Ongelukkig het hierdie studente dan ookbitter min blootstelling aan en oefening in die taal gekry buite hierdie klasseaangesien hulle altyd net kon aanvoer dat hulle nie verstaan nie. Die dosentesou dan agteroor buig om in Engels voort te gaan. Male sonder tal het ekbyvoorbeeld onder mnr Pieke se aandag gebring dat die middaguur-sessies in jaareen en twee wat veronderstel was om volgens die T-spesifikasie aangebied teword 99% Engels was, omdat sekere studente aangevoer het dat hulle nie konverstaan nie. Prof Simonsberg, ek stem volhartig saam met Jean Laponce, ŉgesiene Kanadese taalkenner, hy sê: “The system is to the advantage of English,Afrikaans being retained as a mere decoration.” Mag ek vra dat u toesien dat udosente Afrikaans as ’n onderrigtaal aanwend eerder as ’n vensterversiering aandie buitewêreld?

Matiegroete

Adam

2012/2/14 Prof. Simonsberg

Beste Adam

Ek neem kennis van jou epos en aangesien ons volledig aan die jaarboekse A-spesifikasie voldoen, verstaan ek nie regtig wat jou probleem is nie. Ek stel voor jy maak ‘n afspraak om my te kom spreek.

Groete

Prof Simonsberg

2012/2/14 Adam

Geagte prof. Simonsberg

Dat dit aan ’n slim verdraaiing van die letter van die jaarboek voldoenmag dalk so wees, maar dink u werklik dat dit die gees daarvan nastreef?

Soos ek u interpretasie van die spesifikasie verstaan is Afrikaans dannou finaal verneder tot slegs 'n gesproke taal en is al die mooi paaiwoorde vanoor die jare heen deur Prof Botman werklikwaar net 'n taktiek om dit wat opgrondvlak gebeur te verdoesel totdat die laaste lesing by hierdie Universiteitin Afrikaans geskied.

Matiegroete

Adam

Piet le Roux-blog

2012-02-14T10:45:00.000+02:00

Kandidaat vir die US-raadsverkiesing Piet le Roux het onlangs sy eie blog van stapel gestuur. Besoek dit gerus vir meer inligting oor sy betrokkenheid by die bevordering van Afrikaans aan die Universiteit van Stellenbosch.

Adres: http://pietleroux.blogspot.com/

Laai US-Raad met taalbulle, vra Giliomee

2012-02-12T10:57:00.002+02:00

’n Nuwe salvo oor die posisie van Afrikaans aan die Universiteit van Stellenbosch (US) is dié week gevuur toe oud-Maties landwyd opgeroep is om drie kandidate tot die US-raad te verkies wat die belange van Afrikaans op die kampus ten beste kan bevorder.

Hulle sal by uitstek sorg dat “die keerpunt vir Afrikaans by Maties wat in sig is”, bereik word.

In ’n ope brief aan lede van die konvokasie (oudstudente) vra die historikus prof. Hermann Giliomee, voorste kampvegter vir Afrikaans op Stellenbosch, dat stemgeregtigdes hul kruisies trek langs die name van mnre. Koos Bekker, uitvoerende hoof van Naspers, Ainsley Moos, redakteur van Rapport se susterskoerant Volksblad, en Piet le Roux, stigter van Maties se Adam Tas-studentevereniging en tans senior navorser by die vakbond Solidariteit.

Die stemmery het verlede Donderdag begin en sluit op 13 Maart.

Die dienstydperk van die verkose kandidate is van 2 April tot 1 April 2016.

Agt kandidate is deur konvokasielede benoem vir die drie vakatures.

Dit het ontstaan vanweë die verstryking van die ampstermyne van Bekker en dr. Adelbert Scholtz (arbeidskonsultant en emeritus-predikant), en die bedanking uit die raad van die menseregte-aktivis dr. Rhoda Kadalie verlede jaar.

Bekker en Scholtz het hulle weer beskikbaar gestel.

Die ander kandidate is Moos en Le Roux, mnr. Omar Henry (voormalige nasionale krieketspeler en uitvoerende hoof van Boland Krieket); mnr. Le Roux van der Westhuizen (uitvoerende hoof van die Millennium Trust); dr. Prieur du Plessis (voorsitter van Plexus Batebestuur); en me. Sanet Nowers (direkteur in die Wes-Kaapse Onderwysdepartement).

Giliomee vra in sy brief stemme vir Moos, Le Roux en Bekker “omdat hulle hulle uitstekend van hul taak as raadslede sal kwyt. Benewens die voertaalkwessie vereis ander aktuele sake – transformasie, die outonomie en uitbou van die universiteit, finansiële verantwoordbaarheid, asook internasionale gehalte met Afrikaans as voertaal – kundige raadstoesig.

“Ek glo dié drie kan in al dié gevalle belangrike bydraes lewer. Dis nodig om bekwame lede te kies om hulle by ander raadslede te voeg om te verseker Afrikaans beklee sy regmatige plek aan die US – ook dat die US onder die top-universiteite in die land bly en dat sy internasionale aansien verder uitgebou word.”

Giliomee sê die stand van Afrikaans aan die US is vir alumni belangrik:

* Sedert 2006 beywer die konvokasie- en donateursverkose raadslede hulle vir ’n beleid om Afrikaansmedium-onderrig aan die US ’n vaste en volwaardige plek te gee.
“Die openbare telbord wys tot dusver is geen wesenlike vordering gemaak nie.”

* Tussen 2004 en 2011 het voorlesings in Afrikaans van 75% na 37% afgeneem.

* Dubbelmediumklasse (T-opsie), “wat in sowat 50% van klasse toegepas word, is ’n onderrigmodus wat nie deur gerespekteerde Europese of Amerikaanse universiteite gebruik word nie”.

* Die US-konvokasie het einde verlede jaar ’n mosie aanvaar waarin die US-raad gevra word “vir ’n dringende, volwaardige plek vir Afrikaans in alle fakulteite en, indien Engels ook aangebied word, dit deur tolking of parallelmedium geskied”.

* Die US-raad het ’n verslag aanvaar waarin die meer uitgebreide gebruik van gelyktydige tolkdienste aanbeveel word. “Die raadslede wat deur die konvokasie en die donateurs verkies word, kan sorg dat tolkdienste wyer ingestel word.”

Giliomee skryf voorts:

“Die stryd om Afrikaans op die Matie-kampus is lank nie verby nie. Ons glo ’n keerpunt is in sig. “Bekwame raadslede is nodig om te verseker dat Afrikaans sy regmatige plek aan die US beklee, dat die US onder die top-universiteite in die land bly en dat sy internasionale aansien verder uitgebou word.”

DEBAT OOR AFRIKAANS AS HOOFONDERRIG- EN VOERTAAL

* In die Wes-Kaap praat die meeste mense Afrikaans (56%), naas Xhosa (23,7%) en Engels (19,3%).
* Afrikaans (13%) is die derde grootste moedertaal in Suid-Afrika, naas Zoeloe (24%) en Xhosa (18%).
* Die wit en bruin Afrikaanse gemeenskap van die Wes-Kaap het ’n grondwetlike reg om ’n volwaardige Afrikaanse universiteit te hê.
* Twee van die drie universiteite in die Wes-Kaap (Universiteite van Kaapstad en Wes-Kaapland) is Engels.
* Die US is geposisioneer om in Suid-Afrika dié vooginstelling te wees vir Afrikaans se status as akademiese taal: Maties se geskiedenis is nou vervleg met Afrikaans.
* Afrikaans is ’n gevorderde, volledig ontwikkelde vak-, wetenskap- en literêre taal.
* Die Matie-kampus is in ’n gebied van oorwegend Afrikaanssprekendes geleë.
* “Die taaldebat op Matieland is nie net ’n geografies beperkte kwessie nie, dit gaan oor die voortbestaan van Afrikaans.” – Prof. Christo Viljoen, konvokasie-voorsitter
* Twaalf Afrikaanse organisasies (ledetal 500?000) wil hê Afrikaans moet ’n volwaardige plek in alle US-fakulteite kry.
* ’n Opname van die SAOU toon die behoefte aan Afrikaans as opleidingsmedium op universiteitsvlak wissel van 100% tot 77% (gemiddeld 87%).
* Die T-opsie (tweetalige lesings) “is pedagogiese onsin”. – Wyle dr. Frederik Van Zyl Slabbert
* “Op wie kan Afrikaans vertrou? Op gewone mense soos die konvokasie en sommige studente.” – Mnr. Koos Bekker, Oktober 2005

Berig deur Marlene Malan gepubliseer in Rapport op 12 Februarie 2012

Hoekom Engelssprekers na Maties stroom

2012-02-11T20:07:00.001+02:00

Dosent (9/2) begaan die glips om te reageer op ŉ berig wat hy/sy klaarblyklik nie deurgelees het nie. Hy verwys na die berig “Meer as 60% van leerders verkies Engelse as medium van onderrig” (DB 8/2), en maak dan stellings dat studente aan die Universiteit Stellenbosch Engelse onderrig verkies. Nóg sy afleidings uit die berig, nóg sy bewerings oor studentevoorkeure vir Engelse onderrig, is korrek.

Die betrokke berig oor taalvoorkeure by Suid-Afrikaanse leerlinge gee dan júís erkenning aan die uitsondering van Afrikaans. “Na raming is Afrikaans 1,1miljoen se huistaal, terwyl 1,3miljoen dit as onderrigtaal verkies.” Só gesien lyk dit selfs asof ŉ beduidende groep Afrikaans-tweedetaalsprekers Afrikaans verkies.

Dosent vertel ook dat net 5 uit 90 studente hul hande opgesteek het toe hy gevra het wie Afrikaanse onderrig verkies. Hy kon netsowel vir hulle gevra het: “Wie van julle wil hê ek moet Afrikaans praat sodat enkele eentalig Engelse persone – wat onder die T-opsie vaandel ingeskryf is – nie die klas verstaan nie? ŉ Vraag wat nog minder reaksie sou uitlok is “Wie van julle is onverdraagsaam en te dom om Engels te verstaan?”

Gelukkig is daar ook goeie navorsing beskikbaar. In 2008 het wyle prof. Lawrie Schlemmer, in ŉ omvattende ondersoek onder studente in opdrag van die US-raad, bevind dat “die beginsel van Afrikaans as leidende taal, met sterk toevoegings en/of addisionele lesings in Engels, die gewildste oplossings is wat in die opname-resultate verskyn.”

ŉ Veel beter vraag vir Dosent sou wees: “Wie van julle verkies voorgraads hoofsaaklik Afrikaanse onderrig op Stellenbosch bó hoofsaaklik Engelse onderrig by die Universiteit van Kaapstad?” Die antwoord hierop laat derduisende Engels-eerstetaal Maties al vir die laaste eeu na ŉ verwelkomende, hoofsaaklik Afrikaanse Stellenbosch stroom.

Geskryf deur Piet le Roux gepubliseer in Die Burger op 11 Februarie 2012

Agt benoem vir drie raadsposte

2012-02-10T21:59:00.001+02:00

STELLENBOSCH - Agt kandidate is deur lede van die konvokasie van die Universiteit Stellenbosch (US) vir die drie vakatures in die US-raad benoem.

Mnr. Martin Vilijoen van die universiteit se kommunikasiedepartement het in 'n verklaring gesê 'n verkiesing sal gevolglik gehou word om te bepaal wie die konvokasieverteenwoordigers in die raad sal wees vir die tydperk 2 April 2012 tot 1 April 2016.

Konvokasielede het tot 16:00 op 13 Maart om hul stemme uit te bring.

Die vakatures het onstaan na die verstryking van die ampstermyne van mnr. Koos Bekker en dr. Adelbert Scholtz, asook dr. Rhoda Kadalie se bedanking uit die raad verlede jaar.

Die konvokasie, wat ses verteenwoordigers in die universiteitsraad het, bestaan uit almal uit wat gedurende die afgelope Desember-gradeplegtighede en sertifikate en diplomas van die US en ook heeltydse, huidige en afgetrede akademiese personeel van die US.

Die kandidate vir die verkiesing is mnre. Koos Bekker, uitvoerende hoof van Naspers, Ainsley Moos, hoofredakteur en uitgewer van die Volksbladgroep, Piet le Roux, senior navorser van Solidariteit, en Omar Henry, voormalige nasionale krieketspeler en uitvoerende hoof van Boland-Atletiek, asook drs. Adelbert Scholtz, praktiserende sielkundige, arbeidskonsultant en emeritiuspredikant, Le Roux van der Westhuizen, uitvoerende hoof van die Millenium Trust, en Prieur du Plessis, voorsitter van Plexus Batebestuur, en me. Sanet Nowers, direkteur in die Wes-Kaapse onderwysdepartement.

Slegs een kandidaat, mnr. Jannie Durand, is deur die donateurs van die US aangewys om dr. Paul Cluver as hul verteenwoordiger in die raad te vervang. Hy is dus onbestrede tot die raad verkies.

Die verkiesingsproses word gemonitor deur KPMG, wat na die verkiesing 'n ouditverslag aan die kiesbeampte sal lewer.

Berig deur Ilse Krige gepubliseer in Die Burger op 10 Februarie 2012.

Raadsverkiesing 2012: Vir wie om te stem?

2012-02-10T14:17:00.000+02:00

Brief deur Hermann Giliomee

Februarie 2012

Beste Oud-Matie

Ek neem die vrymoedigheid om dievolgende drie kandidate vir die komende verkiesing van Raadslede van dieUniversiteit van Stellenbosch (US) by u aan te beveel om vakatures op dieUS-Raad te vul. Alle gradueerde oud-studente en donateurs van die US mag vanaf9 Februarie op dieuniversiteitswebblad (direkteskakel) stem. Stemmingsluit op 13 Maart om 16h00.

Ek vra u ook vriendelik om hierdie briefaan al u vriende en kennisse te stuur wat as alumni en donateurs stemgeregtigis en hulle aan te moedig om te stem. Saam kan ons dit doen as elkeen hierdiee-pos aan ten minste vyf e-posadresse stuur.

Raadslede wat verkies moet word deur dieKonvokasie

Ainsley Moos (Redakteur:Volksblad)
Piet le Roux (Solidariteit)
Koos Bekker (Naspers)

Mnr. Jannie Durand van die Remgro-groep, wat ek ook graag sou aanbeveel, saam met bogenoemde drie, is reedsonbestrede verkies tot US-Raadslid deur die Donateurs.

Die aanbevole kandidate het nie gevradat hul kandidatuur op hierdie wyse bevorder word nie en ek wil ook geensins tekenne gee dat hulle oor die kwessie van Afrikaans as onderrigmedium aan die USpresies dieselfde mening huldig as die een wat ek al in die openbaaruitgespreek het nie. Ek het die kwessie wel met ŉ aantal mense bespreek wat diebelange van die universiteit op die hart dra.

Ek is daarvan oortuig dat die bogenoemdepersone hulle uitstekend van hul taak as

Raadslede sal kwyt.

Bo en benewens die voertaalkwessie isdaar verskeie ander aktuele aangeleenthede, soos transformasie, die outonomievan die universiteite en finansiële verantwoordbaarheid, die uitbou van die USas universiteit van internasionale gehalte met Afrikaans as voertaal, ens., watkundige toesig deur die Raad vereis. Ek glo dat die aanbevole kandidate in aldie gevalle ŉ belangrike bydrae sal kan maak.

Soos voor die verkiesings van 2008 en2010 gee ek in hierdie skrywe ŉ kort oorsig van die stand van Afrikaans aan dieUS, wat vir talle alumni ŉ belangrike saak is.

Dit wil soms voorkom of die stryd om aanAfrikaansmedium-onderrig aan die US ŉ vaste en volwaardige plek te gee niebeslissend afgehandel kan word nie. Sedert 2006 beywer Konvokasie- enDonateursverkose Raadslede hulle vir so ŉ beleid en tog wys die openbare“telbord” tot dusver geen wesenlike vordering nie.

Tussen 2004 en 2011 het die A-opsiemodules (die voorlesing geskied in Afrikaans) as ŉ proporsie van dievoorgraadse aanbod afgeneem van ongeveer 75 persent tot 37 persent. Die syfervan 37 persent is net moontlik gemaak omdat in drie fakulteite (Ingenieurswese,Ekonomiese en Bestuurswetenskappe en Opvoedkunde) Afrikaansmedium-onderrig nogsterk staan. In die ses ander fakulteiteis die gemiddelde blootstelling van studente aan die A-opsie modules minder as10 persent – in sommige gevalle nul.

Dubbelmedium (Afrikaans en Engels indieselfde klas, oftewel die sogenaamde T-opsie) word in ongeveer die helfte vanal die kursusse voorgraads gebruik. Dit is ŉ onderrigmodus wat nie deurgerespekteerde universiteite in Europa of die VSA gebruik word nie. Dit leionafwendbaar tot die uitfasering van die kleiner taal (in die US-gevalAfrikaans).

Jean Laponce, ŉ gesiene Kanadesetaalkenner, het gewaarsku dat as huidige tendense nie omgedraai word nieAfrikaans aan Stellenbosch oor die medium tot lang termyn verplaas sal word.Soos hy dit stel: “The system is to theadvantage of English, Afrikaans being retained as a mere decoration.”

Desondanks was daar oor die afgelopejaar aan die US tog aansienlike vordering in die verwesenliking van die doelwitom Afrikaansmedium as die vernaamste voertaalopsie te vestig.

ŉ Regsmening het voor die US-Raad gedien datdie oordeelkundige gebruik van Afrikaansmedium nie ongrondwetlik is nie en diémening is ook duidelik in die pers uitgespel deur Jan Heunis, ŉ huidigeKonvokasie-verkose US-Raadslid en visepresident van die Konvokasie, wie setermyn eers in 2014 verstryk.
Die US-Konvokasie het by syvergadering in November 2011 met ŉ oorweldigende meerderheid ŉ mosie aanvaarwaarin die US-Raad gevra word dat daar “dringend ŉ volwaardige plek virAfrikaans in alle fakulteite verskaf word en indien daar desnoods ook ŉ Engelseaanbod gedoen word dit deur tolking of parallelmedium geskied.”
Twaalf Afrikaanse organisasiesmet ŉ gesamentlike ledetal van meer as 500 000 ingeskrewe lede, insluitende dieSuid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Suid-AfrikaanseOnderwysersunie, het hierdie mosie gesteun.
ŉ Opname van die Suid-AfrikaanseOnderwysersunie in agt provinsies het gevind dat die behoefte aan Afrikaans asopleidingsmedium op universiteitsvlak gewissel het van 100% tot 77% met ŉgeweegde gemiddelde van 87%. Die bevinding strook met die een in die 2007Schlemmer-opname onder voorgraadse studente aan die US. Daarvolgens was“hoofsaaklik Afrikaansmedium” die opsie wat die meeste Afrikaanse studenteverkies (meer as 80%).
In ŉ TV-onderhoud op 13 November2011 op “Robinson Regstreeks” het die US-Rektor verklaar: “Daar is geen twyfel nie, ŉ student wat na US kom, kan in sy taalstudeer.” Dit is nog onduidelik of dit beteken in die T-opsiemetode (watwesenlik onmoniteerbaar is) of in Afrikaansmedium of by wyse van simultanetolkdienste.
Die US-Raad het ŉ verslag aanvaarwaarin die meer uitgebreide gebruik van simultane tolkdienste aanbeveel word.Die Raadslede verkies deur die Konvokasie en Donateurs kan sorg dat die wyerinstel van tolkdienste en die monitering daarvan op die mees doeltreffende wyse geskied.|
Dieopvoedkundige Marie Heese (ŉ voormalige Konvokasie-verkose Raadslid), het in ŉgesaghebbende artikel in Die Burger aangetoon dat daar eenstemmigheid onder voorstepedagoë is dat moedertaal-onderrig, ook op universiteitsvlak, diedoeltreffendste is.

Die stryd is nog lank nie verby nie,maar ons glo dat ŉ keerpunt in sig is. Dit is nodig om bekwame Raadslede tekies om hulle by ander Raadslede te voeg om seker te maak dat Afrikaans syregmatige plek aan die US beklee en dat die US onder die top universiteite indie land bly en sy internasionale aansien verder uitgebou word.

Ek vra u dus met 'n oop gemoed om tegaan stem omdat u stem ŉ wesenlike verskil kan maak. Hoe groter die aantalstemme in die verkiesings vir die kandidate uit die Konvokasie en Donateurs,hoe swaarder die gewig van hierdie mense op die US-Raad.

Indien u per stembrief wil stem en teen24 Februarie nog geen stembrief vanaf die Universiteit ontvang het nie, kontakasseblief die registrateurskantoor by 021 808 9398.

Ek sluit af met die woorde van Koos Bekker in sy bydrae tot grootpolemiek in Die Burger in Oktober 2005 oor Afrikaansmedium as voertaalaan die US. Hy het die vraag gestel: “Opwie kan Afrikaans vertrou?” Sy antwoord was: “Op gewone mense soos die Konvokasie en sommige studente.”

Vriendelike groete.

Hermann Giliomee

(US-Raadslid, 2006-2010, verkies deur die Konvokasie)

T-opsie 'waarborg nie 50% Afrikaans'

2011-12-09T22:06:00.001+02:00

STELLENBOSCH. – ’n Weerspreking van die Universiteit Stellenbosch (US) se aannames oor die T-opsie van die taalbeleid het blykbaar stil-stil deur die senaat geglip en is ook as standpuntdokument aanvaar.

Die inhandiger van die dokument is glo ’n lektor wat anoniem wil bly en wat eintlik téén die US as Afrikaanse universiteit gekant is.

Dié standpunt word onder meer soos volg bewoord: “Die T-opsie is nie ’n waarborg vir 50% Afrikaanse aanbod in my klasse nie; die taalstryders is korrek wat dit betref. My Engelssprekende kollegas kan ook nie 50% Afrikaanse lesings aanbied nie, al wil hulle ook.”

Mnr. Piet le Roux, ’n oudstudenteraadslid wat vroeër as lid van die Adam Tas-studentevereniging hom vir die behoud van Afrikaans aan die US beywer het, het gesê: “Hierdie druis natuurlik in teen die verontwaardiging vanuit US-bestuurskant, al die jare en tot vandag toe nog, dat dit hoegenaamd denkbaar sou wees dat die T-opsie nie minstens 50% Afrikaans beteken nie.

“Dit (die standpuntdokument) gee alles gelyk wat (prof. Hermann) Giliomee, (prof. Pieter) Kapp, Adam Tas, Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans en onlangs Jacques du Preez en Ernst Marais wat die konvokasiemosie vroeër in November gestel het, al oor die T-opsie gesê het.”

Le Roux het beklemtoon: “Dit trek maar net nog ’n streep – en dié keer ’n dik, vet rooie – deur al die versekerings dat die T-opsie kan werk, wél reg gemoniteer word, ’n uitsondering sal bly en dat Afrikaans die hoofonderrigtaal sal bly.”

’n Senaatslid wat nie as amptelike bron genoem wil word nie, het bevestig dat die dokument in die senaat aanvaar is.

Daarin erken die universiteit, volgens die bron, dat hy nie die T-opsie reg toepas nie.

...

Lees die volledige berig deur Ilse Krige hier, gepubliseer op 9 Desember 2011 in Die Burger.

‘Afrikaans verdwyn sonder monitering’

2011-08-11T03:45:00.003+02:00

Stellenbosch - Die toekoms van Afrikaans aan die Universiteit Stellenbosch (US) lyk somber indien die toepassing van dubbelmedium-onderrig in klasse nie dopgehou word nie.

Só meen mnr. Ernst Marais, ’n doktorale regstudent wat namens ’n groep huidige en oud-Maties ’n mosie ingedien het waarin hulle eis dat die US-bestuur ’n volwaardige plek vir Afrikaans aan die universiteit moet verseker.

Die mosie sal Donderdagaand op die algemene jaarvergadering van die konvokasie van die US bespreek word.

Volgens Marais faal die US om dubbelmedium-onderrig, ook bekend as die T-opsie (’n minimum Afrikaanse aanbod van 50% in die klas), doeltreffend in klasse toe te pas.

’n Ongepubliseerde studie wat deur die F.W. de Klerk-stigting gedoen en deur mnr. Piet le Roux, ’n oud-Matie, saamgestel is, toon dat 36,5% van voorgraadse klasse net in Afrikaans aangebied word.

By nadere ondersoek blyk dit uit die verslag dat slegs studente van die fakulteite ekonomiese en bestuurswetenskappe, ingenieurswese en opvoedkunde ’n meerderheid A-opsie (klas net in Afrikaans) ontvang.

In die ses oorblywende fakulteite is die A-opsie in die minderheid en word die T-opsie tot in 100% van sommige fakulteite gebruik.

“Die toepassing van die T-opsie word nie gemoniteer nie en baie van die klasse is meestal – indien nie uitsluitlik nie – in Engels. Dít word meestal veroorsaak deur studente wat Afrikaans sleg of glad nie magtig is nie en dan ’n ‘vetoreg’ uitoefen en dosente versoek om meer Engels te praat. Engels word dan die dominante taal,” het Marais gesê.

Hy het vervolg dat Afrikaans as hoofonderrigtaal aan die US gaan verdwyn indien dié neiging voortgaan.

“Dit is waarom ons die US-bestuur deur middel van die mosie vra om ’n volwaardige plek vir Afrikaans te verseker en om, waar nodig, Engelse studente deur middel van tolkdienste en/of parallelmedium-onderrig te akkommodeer,” het hy bygevoeg.

Die US het gister teen laatmiddag nie gereageer op navrae oor hoe die taalbeleid tans uitgevoer word nie.

Die Afrikanerbond, ATKV en Adam Tas-studentevereniging het gister hul steun aan die mosie toegesê.

Berig deur Malani Venter gepubliseer in Die Burger op 2011-11-08

Wetsontwerp oor taal ‘is 'n dilemma vir universiteite'

2011-08-11T03:45:00.001+02:00

Kaapstad - Taalwetgewing wat Vrydag in die parlement ter tafel gelê is, gaan nie die kopseer van Maties se jongste taaldebat help verlig nie.

Nêrens in die Wetsontwerp op Suid-Afrikaanse Tale word melding gemaak van meertaligheid in hoëronderwys-instellings nie.

Dié kwessie word ook nie hanteer in die Wysigingswetsontwerp vir Hoër Onderwys en Opleiding wat tans voor die Nasionale Raad van Provinsies dien nie.

Mnr. Cerneels Lourens van die organisasie Regslui vir Afrikaans het gesê dit is ’n groot leemte in die taalwetsontwerp.

“Dié taalwetsontwerp is ’n kind van die Grondwet en behoort uitgebrei te word om voorsiening te maak vir instellings vir hoër onderwys en die beskerming van moedertaalonderrig.”

Lourens het gesê daar is nog groot regsonsekerheid oor veeltaligheid by dié instellings.

Hy het gevra hoekom word daar nie druk op die Universiteit van Kaapstad geplaas om binne ’n oorwegend Afrikaanse gemeenskap ook Afrikaans as voertaal te gebruik nie.

“Dit lyk soos ’n politieke agenda van die regering en dalk is dit tyd vir Maties om hul eie Arab Spring vir Afrikaans te hê.”

Lourens het gesê wetgewende bepalings hieroor sal help om eenvormigheid in die bevordering van veeltaligheid in instellings vir hoër onderwys te skep.

“Die regte van minderhede, soos Afrikaanssprekendes in instellings vir hoër onderwys, behoort ook in die wetsontwerp beskerm te word.”

Die huidige taalwetsontwerp het net betrekking op nasionale departemente en hoe hulle die taalbeleid prakties moet toepas.

Mnr. Andricus van der Westhuizen, DA-LP gemoeid met onderwys, het gesê die leemte in wetgewing is deel van die dilemma vir universiteite.

“Indien meertaligheid bevorder moet word, sal die regering meer finansiële steun aan dié instellings moet gee en dit sal groter sekerheid skep wanneer dit in ’n wet geskryf staan.

“Daar sal dus meer finansiële beskerming vir die instellings wees.”

Intussen is die taaldebat weer deur ’n groep oud- en huidige Maties gestook deurdat ’n mosie teen die universiteitsbestuur ingedien is oor sy hantering van Afrikaans.

Die mosie sal Donderdag op die algemene jaarvergadering van die universiteit se konvokasie bespreek word.

Berig deur Alicestine October gepubliseer in Die Burger op 2011-11-08

Afrikaans, Engels, ‘n leë dop en ‘n mosie aan die Universiteit Stellenbosch

2011-07-11T23:00:00.001+02:00

Vrydag is daar ‘n pro-Afrikaanse mosie ingedien wat eerskomende Donderdagaand voor die konvokasie vir stemming dien. Die mosie is deur 35 jong Afrikaanssprekende Maties onderteken wat òf nog aan die Universiteit Stellenbosch (US) studeer òf wat pas afgestudeer het.

Die ondergetekendes eis dat die US dringend `n volwaardige plek vir Afrikaans in alle fakulteite verskaf en indien daar ook `n Engelse aanbod gedoen word dit deur tolking of parallelmedium geskied. Die oorsprong van hierdie mosie lê nie net in die feit dat die Grondwet aan Afrikaanssprekendes die reg gee om onderrig in openbare onderwysinstellings te ontvang in die taal van hul keuse nie, maar ook omdat daar ‘n daadwerklike behoefte onder hedendaagse Afrikaansprekendes is om universiteitsopleiding in Afrikaans te ontvang. Ons Grondwet wil ‘n samelewing daarstel wat gebou is op menswaardigheid, gelykheid en vryheid. Hierdie ideale kan net gerealiseer word indien die grondwetlike regte van die inwoners van ons diverse land gerespekteer word. Ander Suid-Afrikaners het natuurlik ook hierdie regte en daarom mik ons vir ‘n US wat getransformeerd en inklusief is en wat klasse dmv tolking en parallelmediumonderrig aanbied. Hierdie oplossings is egter nie probleemvry nie. Maar waarvoor was die struggle dan as ons vandag nie bereid is om moeite te doen ten einde Grondwetlike verskanste regte te beskerm nie? Indien dit nie gedoen word nie is die beloftes van ‘n nuwe Suid-Afrika, soos vervat in die Grondwet, bloot ‘n leë dop.

Die uitbreiding en nie-monitering van die T-opsie is besig om Afrikaans erg te ondermyn en as sake so aangaan sal die US binne enkele jare totaal verengels het. Volgens die Schlemmer-verslag van 2008 is die meerderheid studente in elk geval erg gekant teen die T-opsie.

Oud-president Nelson Mandela het in die 1990’s ‘n kommissie in die lewe geroep onder Jakes Gerwel om die toekoms van Afrikaans te ondersoek. Die sogenaamde Gerwel Kommissie, wie se verslag nooit amptelik aanvaar is nie, het aanbeveel dat twee universiteite in Suid-Afrika aangewys word om Afrikaans as akademiese taal te ontwikkel, een in die suide en een in die noorde. In terme van hierdie verslag is Stellenbosch by uitstek die universiteit in die suide om hierdie rol te vervul.

As jy die mosie steun, kliek gerus op die “like” knoppie op die Facebook-blad.

Geskryf deur dr. Ernst Marais op VryeStudent op 7 November 2011

Taaldebat vlam weer op met groep se mosie teen US-bestuur

2011-06-11T22:47:00.002+02:00

Stellenbosch - Die Maties-taaldebat het weer opgevlam toe ’n groep huidige en oud-Maties kennis gegee het dat hulle ’n mosie van wantroue in die universiteitsbestuur gaan instel.

Dié mosie sal Donderdag op die algemene jaarvergadering van die konvokasie van die Universiteit Stellenbosch (US) bespreek word.

Dit handel oor die US-bestuur se hantering van Afrikaans, het mnr. Ernst Marais (26), doktorale regstudent, gesê.

“Ek het die mosie Vrydag by mnr. Johan Aspeling, die registrateur van die universiteit, ingedien. Dit is ondersteun deur handtekeninge van om en by 30 huidige asook oud-Maties. Almal is jongmense. Die mosie is nou aangebring op die agenda van die konvokasievergadering wat Donderdagaand gehou word.”

Sy sekondant is adv. Jacques du Preez (30), ’n oud-Matie.

Prof. Pieter Kapp, voorsitter van die Konvokasie, het gesê die hele storie is vir hom “?’n totale verrassing”.

Marais het hul mosie só gemotiveer: “Daar is ’n daadwerklike behoefte en ’n aanvraag onder hedendaagse jong Afrikaanssprekendes om universiteitsopleiding in hul moedertaal te ontvang. Dit is wetenskaplik bewys dat kennisverwerwing die beste in mense se moedertaal geskied.

“Dubbelmedium (die sogenaamde ‘T-opsie’) misluk in hierdie opsig omdat dit nie behoorlik gemoniteer word nie en dit tot die verengelsing van die US lei.”

Prof. Hermann Gilliomee wat bekend daarvoor is dat hy die vorige taaldebat sterk gedryf het, wou nie veel verdere kommentaar lewer nie. Hy het wel gesê: “Ek is bly daaroor dat jonger mense nou die saak weer opneem. Uiteraard ondersteun ek die inisiatief.”

Prof. Kapp het gesê: “?’n Mosie moet ingedien word. Ons het die mosie Vrydag (betyds, voor die voorgeskrewe 72 uur vóór die algemene jaarvergadering) ontvang en het wel gekontroleer of almal bona fide lede van die konvokasie is. Die uitvoerende komitee vergader eers Woensdag en daar mag moontlik prosedurekwessies geopper word.”

Mnr. Mohamed Shaikh, universiteitswoordvoerder, het gesê: “Die mosie is volgens alle aanduidings gegrond op foutiewe aannames. Buitendien hou die US-raad toesig oor die implementering van die taalbeleid en besluite is deurlopend gemik op die bevordering van Afrikaans as akademiese taal in ’n meertalige konteks.

“Beteken so ’n mosie dat lede van die konvokasie die integriteit van die US-raad betwyfel wanneer dit by Afrikaans as onderrigtaal kom?”

Berig deur Ilse Krige gepubliseer in Die Burger op 2011-11-06

Gee terug ons taal!

2011-05-11T23:34:00.001+02:00

Die inploffing van Afrikaans aan die Universiteit van Stellenbosch (US) is die dryfkrag agter die eis van ’n groep besorgde jonger geslag Maties en burgerlike organisasies dat Afrikaans op dié kampus van uitwissing gered word.

Toonaangewende Suid-Afrikaanse burgerlike organisasies beskuldig die universiteitsbestuur van ’n “sleepvoethouding” oor die taal, wat daartoe gelei het dat Afrikaans die afgelope ses jaar glo teen tussen 6% en 11% per jaar in die verskillende fakulteite verskraal het. Teen dié tempo beteken dit dat Afrikaans binne vier jaar omtrent nie meer as onderrigtaal aan die universiteit gaan bestaan nie.

In die meeste fakulteite het die gemiddelde aanbod van Afrikaans die laaste jare sedert prof. Russel Botman as rektor aangestel is tot 10% gedaal. Die gemiddelde staan tans op 38%, sê die onthutste groep Maties.

Dié “drastiese daling” in die aanbod van Afrikaans is waarom die burgerlike organisasies Donderdagaand oudstudente se mosie van wantroue in die US-bestuur se hantering van Afrikaans gaan steun.

In ’n verklaring sê die organisasies die US-raad se leë beloftes oor Afrikaans is die oorsaak van dié “drastiese daling”.

Die mosie gaan ingedien word deur ’n oud-Matie, mnr. Ernst Marais (26), gesekondeer deur adv. Jacques du Preez (30).

Vyftien oudstudente het die mosie onderteken en nege burgerlike organisasies het ’n verklaring uitgereik waarin hulle hul steun aan die oudstudente toesê.

Hulle is die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, die Suid-Afrikaanse Onderwysersunie (SAOU), die Stigting vir die Bemagtiging deur Afrikaans (SBA), die F.W. de Klerk-stigting, die Afrikaanse Taalraad (ATR), AfriForum, die FAK, Regslui vir Afrikaans en Die Voortrekkers.

Leiers van dié organisasies meen die mosie is belangrik omdat dit die aanbod van Afrikaans op sowel tersiêre onderrigvlak as in die publikasie- en mediabedryf op die spits dryf.

As die agteruitgang van Afrikaans op Stellenbosch nie gekeer word nie, gaan dit verreikende negatiewe gevolge hê vir die Afrikaanse media, boeke en kunste, meen hulle.

Hulle eis dat Afrikaans as volwaardige onderrig- en voertaal by die US herstel word, met Engels op versoek deur tolking en parallelmedium.

“Maar ons wil studente aanmoedig om aan te dring op hul reg om onderrig deur Afrikaans te ontvang,” lui die verklaring.

Luidens die mosie is die US “by uitstek” die onderriginstelling waar Afrikaanssprekendes in die taal van hul keuse kan studeer.

Die organisasies sê die US het verskeie leë beloftes oor Afrikaans gemaak:
* Die taalbeleid van 2002 “bestaan nog net op die boeke”;
* Die parallelmedium-onderrig wat in 2007 in die taalbeleid van die US vervat word, is nooit ingevoer nie; en
* Geen deeglike ondersoek oor tolkdienste, wat die US onderneem het om in te voer, is nog gepubliseer nie.

Marais sê hy dien die mosie in “omdat daar ’n behoefte onder hedendaagse Afrikaanssprekendes is om universiteitsopleiding in hul moedertaal te ontvang”.

En Du Preez sê: “Die beloofde gemiddelde van ’n 60%-aanbod in Afrikaans is nie volhoubaar nie omdat die toepassing nie doeltreffend gemonitor word nie.

“Buitengewone taaleise word aan dosente en studente gestel en dit lei prakties tot ’n vetoreg deur die dikwels klein getal studente wat nie Afrikaans verstaan nie.”

Du Preez is aan die F.W. de Klerk-stigting verbonde en sê die stigting is bekommerd oor die implikasies wat die verdwyning van Afrikaans op universiteitsvlak inhou vir dié taal in skole, in die sakewêreld en die media.

***

Mnr. Mohamed Shaikh, ’n woordvoerder van die US, reageer soos volg:

“Dit is onwaar dat parallelmedium-onderrig wat in 2007 in die taalbeleid van die US vervat is ‘nie ingevoer (is) nie’.

Parallelmedium-onderrig (PMO) is suksesvol ingestel in die fakulteite ingenieurswese, natuurwetenskappe, ekonomiese en bestuurswetenskappe en agriwetenskappe en word tans op beduidende skaal na die senior studiejare in van hierdie fakulteite uitgebrei.

“Die beskuldiging dat geen deeglike ondersoek oor tolkdienste (wat die US belowe het ingevoer gaan word) nog gepubliseer is nie, is net so onwaar.”

’n Voorlopige ondersoek is met die hulp van die Noordwes-Universiteit gedoen waarna die US ’n volledige navorsingsprojek oor opvoedkundige tolking as deel van die US se onderrigmodel van stapel gestuur en afgehandel het. Die finale verslag word tans voorberei en sal binnekort voor die US-raad dien.

Die US sê hy verstaan ook nie die basis van die berekeninge van die beskuldiging dat die taalbeleid van 2002 “net op die boeke bestaan” met gemiddeld “net 38% Afrikaans nog in die fakulteite oor” nie.

“Dit val vreemd op. Die onderrig-aanbod in Afrikaans aan die US vir 2012, bereken volgens ’n formule wat die US-raad aanvaar het, is 62%. Die US-raad hou toesig oor die instel van die taalbeleid.”

***

Jong Afrikaanssprekendes wíl hul universiteitsopleiding in hul moedertaal ontvang.

Daarom is dit ’n groep hoofsaaklik bloedjong oud-Maties wat hulle op die Grondwet gaan beroep wat hul reg op opleiding aan openbare opvoedkundige instellings in die taal van hul keuse waarborg.

Dié beginsel geld nie net Afrikaanssprekendes nie, maar alle jong Suid-Afrikaners met ander moedertale, sê mnr. Ernst Marais (26).

Marais gaan die mosie Donderdagaand op ’n konvokasie-vergadering van die Universiteit van Stellenbosch (US) oor die stand van Afrikaans op die kampus indien.

“Ons as jong Afrikaanssprekendes wil graag die transformerende en versoenende potensiaal van Afrikaans ’n werklikheid laat word. Daarom laat ons ruimte vir opleiding aan die US in Engels deur middel van tolke en parallel-medium.”

Marais sê die Gerwel-kommissie het in die 1990’s aanbeveel twee Suid-Afrikaanse universiteite word aangewys om Afrikaans as akademiese taal te ontwikkel, een in die suide en een in die noorde.

“Kragtens dié nie-amptelike verslag is die US by uitstek die universiteit in die suide om dié rol te vervul.”

Me. Alana Bailey, woordvoerder oor taalsake by die burgerregte-organisasie AfriForum, het aan Rapport gesê Donderdagaand se mosie is van groot belang.

“Ek het al ’n paar keer skriftelik kontak met die US-bestuur gemaak oor die kwessie. Ek het ’n afspraak met prof. Russel Botman, die rektor, gehad, maar hy het nie opgedaag nie. Die US neem ’n baie geslote houding in teenoor enige poging om hieroor te praat. Hulle beskuldig kritici daarvan dat kritiek hul beeld skade aandoen. Maar studente se klagtes word afgemaak en nie ernstig genoeg hanteer nie. Die mosie gee ’n nuwe, jong stem aan die debat. Die US se reaksie hierop gaan vir voornemende studente sê of die US ernstig is oor Afrikaans.”

Bailey sê AfriForum wil weet wat die belangrikste vir die US is: “Afrikaans en akademiese uitnemendheid deur moedertaalonderrig, of gehoorsaamheid aan die ideologie van die regerende party?

“Die beweerde voordele van Engels om van jou ’n wêreldleier te maak is ’n mite,” sê sy.

Mnr. Chris Klopper, president van die Suid-Afrikaanse Onderwysunie (SAOU), sê die toekoms van Afrikaans hang, benewens die behoud van dié taal op tersiêre vlak, ook af van ’n groter hoeveelheid beurstoekennings vir Afrikaanssprekende studente.

“Een rede waarom die Afrikaans-aanbod op tersiêre vlak so vinnig agteruitgaan, is omdat Afrikaanse studente al hoe minder beurse ontvang.”

Volgens hom beland net 54% van Afrikaanse leerlinge wat vir universiteitstoelating kwalifiseer uiteindelik op universiteit. “Dis omdat hulle nie beurse kry nie. Die syfer moet opgestoot word tot 70%.

“Om dit reg te kry, is dit tyd dat die Afrikaanssprekende gemeenskap opstaan en sê: ‘Ons soek nóú beurse vir ons kinders.’?”
Klopper sê ’n doelgerigte gesprek rondom meer finansiering is broodnodig, “en daarvoor het ons die Afrikaanse Taalraad (ATR) nodig om moontlik as bemiddelaar op te tree”.

Klopper sê die SAOU het ’n mandaat vir dié eis van sy 32 000 lede.

“Daar is géén politiek hieraan gekoppel nie. Dit gaan suiwer oor taalbelange. As daar nie meer Afrikaans op universiteitsvlak is nie, watter motivering is daar nog vir kinders om na Afrikaanse skole te gaan? Watter motivering bestaan daar dan nog vir die uitgee van Afrikaanse boeke en ander publikasies?”

Hierin speel die US ’n groot rol, maar daar het dadels gekom van sy beloftes dat Afrikaans sy status op dié kampus gaan behou, sê hy.

“Die afskaal van Afrikaans op naskoolse vlak gaan ’n domino-uitwerking

Berig deur Marlene Malan gepubliseer in Rapport op 2011-11-05

Das war ein Vorspiel nur

2010-07-22T17:37:00.000+02:00

Maak US-beleid duidelik (Brief, Die Burger, 6 Augustus 2003)

IS dit te veel gevra om van die Universiteit van Stellenbosch te verwag dat opgehou word met die bontpratery oor die kwessie van Afrikaans as voorgraadse onderrigtaal?

Volgens die spesiale uitgawe van die personeelblad Kampusnuus van 24 Julie bepaal die onlangs aanvaarde taalbeleid van die US dat Afrikaans "by verstek"/"outomaties" die leer- en onderrigtaal vir alle voorgraadse onderrigprogramme en -modules is; dat "net in heel spesifieke, veral deeglik gemotiveerde gevalle" hiervan afgewyk kan word en dan "slegs indien die taalkomitee dit sou goedkeur".

Die "beperkte opsies" is in dié verband moontlik die "Engelse opsie" (Engels as "primêre"/enigste onderrigtaal), die tweetalige opsie en die parallelmedium-opsie.

Dit lyk vir my glashelder: Engels (alleen, saam met Afrikaans, óf parallel met Afrikaans) word voorgraads slegs by uitsondering gebruik.

Hoe rym dit dan met volgende stellings in 'n bylae wat op 3 Augustus in Rapport en City Press verskyn het?

. Op bl. 19 staan: "Behalwe in uitsonderlike gevalle word formele lesings in die eerste en tweede jaar in Afrikaans en Engels (my kursivering) aangebied. In die derde jaar is dit in Afrikaans."

. In 'n Engelstalige advertensie van die fakulteit geesteswetenskappe op bl. 18 word dit woordeliks herhaal: "Except in exceptional cases . . . offered in Afrikaans and English."

Wat het ons hier? 'n Glipsie? 'n Nuwe taalbeleid? Bloot 'n foutiewe vertolking van die bestaande beleid? Dalk 'n poging om die beleid na buite meer "aanvaarbaar" te laat klink?

Dit verg nie 'n genie om te sien dat die genoemde stellings drasties van die amptelike beleid afwyk nie. Voornemende studente kan hierdeur onder 'n vals indruk gebring word.

M.K.R. VAN HUYSTEEN
Stellenbosch

Klik hier vir die oorspronklike.

'US: probeer tolkdienste!' - 'n oorwoë pleidooi

2010-06-07T10:43:00.006+02:00

Marius Swart, dosent aan die Departement Afrikaans en Nederlands van die Universiteit van Stellenbosch, het by die Adam Tas Taalsimposium van die Woordfees 'n belangrike en deeglike pleidooi vir die wenslikheid van tolkdienste gelewer:

"Vertaal- en tolkdienste kan studente en dosente in staat stel om, binne die raamwerk van Afrikaans en Engels as hooftale wat in die universiteit se meertalige taalbeleidsraamwerk genoem word en waarmee ons hier vertroud is, die taal van hul keuse te gebruik en hulle daarin uit te druk. Daarmee saam kan dit lei tot die behoud van Afrikaans as dinamiese wetenskapstaal, asook die uitbou van ons derde provinsiale taal, Xhosa, as wetenskapstaal. Hierdie voordele, asook verskeie ander, is al deur empiriese navorsing aan die NWU bewys (Verhoef, 2006:94)."

Klik hier vir die volledige artikel.

Van Zyl Slabbert en die onthullingsbrief

2010-05-21T12:43:00.003+02:00

Op 22 September 2005 het Frederik van Zyl Slabbert, Hermann Giliomee en Breyten Breytenbach die stille uitbreiding van die T-opsie op Stellenbosch onthul. In die daaropvolgende ses maande is meer as 300 briewe daaroor in Die Burger gepubliseer. Hier volg hulle oorspronklike brief:

Die Fakulteit van Lettere en Wysbegeerte van die Universiteit van Stellenbosch het die verreikende besluit geneem om voortaan in alle kursusse Engels op `n benaderde 50-50 basis saam met Afrikaans in dieselfde klas as voertaal te gebruik. Dit is die sogenaamde tweetalige of T-opsie. Dit word ook dubbelmedium genoem in teenstelling met parallelmedium waar afsonderlike klasse in Afrikaans en Engels as voertaal gebruik word.

Dit staan in skerp kontras met versekerings wat die laaste jare gegee is. Op 24 September 2002 het die rektore van die vyf Histories Afrikaans universiteite hulle verbind tot die “behoud en uitbouing” van Afrikaans as onderrigtaal. In die taaldebat aan US daardie jaar is allerlei formele en informele beloftes gemaak dat die T-opsie streng beperk sal word. By die US se Konvokasie-vergadering in November 2002, het die US Rektor, prof. Chis Brink gesê: “Ons het nou ‘n nasionale taalbeleidsraamwerk wat ruimte gee vir die strategie om Afrikaans as primêre onderrigmedium te gebruik. Dit beteken dat, tensy andersins gemotiveer en besluit, voorgraadse modules outomaties in Afrikaans gedoseer word.” `n Mens kan byvoeg dat die onlangse Appélhofuitspraak oor die Mikro-saak aan US die grondwetlike basis gee vir Afrikaanse enkelmedium onderrig.

Prof Brink het in 2002 aan die Konvokasie beloof dat hy nie sal toelaat dat Afrikaans op `n “onwillekeurige glybaan” beland nie. Tans word in die Fakulteit van Lettere en Wysbegeerte die helfte van die kursusse in alle jare en die meerderheid van die kursusse in die derde jaar gedoseer met Afrikaans as die enigste voertaal (die sogenaamde A-opsie). Met die jongste besluit gly Afrikaans na slegs 50 persent van alle kursusse.

En dit sal nie die einde wees nie. Aan die Universiteit van Pretoria doseer die meeste departement van die Fakulteit van Lettere en Wysbegeerte net in Engels ten spyte daarvan die beleid formeel dubbelmedium is.

Prof. Niek Grové, registrateur van UP, sê dat daar nou die besef gekom het dat “pragmatisme in taal gevaarlik is.” Die universiteit het pas besluit om weer te besin oor die voertaalbeleid.

Die kampusse op Bloemfontein en Potchefstroom het doelbewus besluit om die dubbelmedium as opsie te vermy omdat dit gevaarlik vir Afrikaans is. Wanneer sal Stellenbosch soos UP agterkom dat die T-opsie gevaarlik is? En sal dit dan te laat wees?

Surrealisties, but not nice

2010-05-18T14:42:00.011+02:00

“Surrealisties” het ek gedink, en meer en meer so na gelang die voordrag aangehou het. Dit is dan surrealisties in die sin van Sewe Dae by die Silbersteins eerder as die “surreal but nice” van Notting Hill. Daar was ons groupie mense, minder as wat ek gedink het ons sal wees, bymekaar by in die Reform Club in Pall Mall, tussen die tradisionele engelse “jintelmans” clubs, die duur restourante, duur mansklerewinkels, kunswinkels en hoë klas bordele van St James’s (die een waar Fergie se pa betrap was was net oorkant die straat).

En daar staan en praat en praat hulle, of eerder, spreek hulle ons toe. Dis nou die Rektor en Visie Kansellier van Stellenbosch Prof Botman en Prof Lubbe van die Regsfakulteit. Die geleentheid was ‘n onthaal vir Stellenbosch alumni en vriende, en ons het daar gestaan en luister en wag. Maar waarvoor ons gewag het, het nie gekom nie. Tydens beide die twee universitietsamptenare se voordragte, nie een word Afrikaans nie! Ek moet erken dat ek verstom was, en toenemend so soos hulle die universiteit se nuwe strategiese plan uiteengesit het. Nie eers ‘n paar woorde om te se wel hier is ons nou in Engeland so ons praat Engels nie. Not so much as a “by your leave”, soos hule hier sê. Niks.

Ek dink toe aan daai Bok van Blerk liedjie “So waai die wind”, waar hy sing oor sy oupa wat praat oor Afrikaans wat verdwyn op Maties, en ek wonder toe of my “tyd” ook maar net verby was, is ek en mense soos ek nou geskiedenis? Is ek so vêr “agter die tyd” met die dat ek al so lank in die VK leef en werk?

Maar ek kon myself nie keer nie en toe die twee here se voordragte verby was, en hulle nooi nie vrae van die gehoor uit nie, moes ek my hand opsteek en my verbasing uitspreek. Ek was verstom. Albei se moedrtaal is Afrikaans, maar nie ‘n woord nie.

Prof Botman gee toe ‘n lang uitleg oor wat alles aan die gang is, oor hoe “duur” Afrikans is, oor hoe die internasionliserende Afrikanse maatskappye nie vir die Universiteit geld gee nie, bevolkingsgroei tendense ens. ens. en hule ‘n multikultuele en multitalige toekoms voorsien (is afrikaans nie een van daai tale of kulture nie?). Maar die vraag oor waarom niks Afrikaans gepraat is deur hom en Prof Lubbe nie bly onbeantwoord.

Na die “formele” deel van die aand, die twee twee menere se voordragte, oor was, het een engels-sprekende ou wat lyk soos ‘n mengsel tussen Ginger Baker en Richard Grant op my afgestorm en gesê (in Engels) dat as ek so sterk voel oor Afrikaans, hoekom gaan bly ek nie in Suid Afrika nie? Ek moet erken dat ek nie juis sien hoe die twee goed met mekaar verwant is nie, maar dan moet ek ook erken dat ek vir my eerste rekeningkunde eksamen op Wits in 1974 – 8% gekry het, so my vermoë in daai opsig is nie juis so wonderlik nie.

‘n Ander ou storm toe op my af en begin aangaan oor hoe siek en sat hy was vir die NGKerk en Afrikaner nasionalisme en toe ek met hom saamstem besef hy dat hy miskien iets anders gehoor het as wat ek gesê het. Toe verstaan ons mekaar beter.

In die loop van die aand het daar nog baie intressante gesprekke plaasgevind, onder andere met ‘n oud-Matie wat half Afrikaans en half Amerikaans is met ‘n Bulgaarse vriendin (hy was baie bly dat hy kon met ons kon Afrikaans praat, ek en die vriendin het gepraat oor Serbië, die Seven Daughters of Eve en my DNA famielie in Bulgarye - die kinders van Jasmine), ‘n Afrikaanssprekende Sweed wat op Maties gestudeer het het gesê dat die Swede nooit hulle taal so sou laat gaan nie – ons het lekker gesels oor die monument vir die Sweedse vrywilligers by Magersfontein; ‘n oud-Matie meisie wie se man vir ‘n Japanese maatskappy werk wat in Belgie bly; ‘n Nederlandse industrialis met wie ek gesels het oor sy Spitfire jare, sailor Malan en die Biggin Hill lugbasis, asook hoe ek deur iemand in Italie verwar is met Ian Smith, ‘n bekende RAF loods wat in noord Italië (naby Cuneo/ Dronero) afgeskiet is. Daar was ‘n selfoon gesprek met ‘n voormalige visie rektor oor Afrikaans (maar toe het ek al heelwat wyn in gehad), so ek kon nie so goed volg nie; en nog baie ander geselligheid met onder andere die broer van ‘n voormalige kollega van die dae toe ek nog in Italië gewerk het.

Maar een ding wat vir my nogal treffend was, is dat seker die helfte van die mense wat daar teenwoording was, op een of ander tyd in die loop van die aand my kom gelukwens het dat ek gesê het wat hulle almal gedink het ... waarom is niks Afrikaans gepraat deur die universiteitsamptenare nie? Nogal intressant. Heelwat om oor te dink gedurende my treinrit huis toe (dit is as ek nie aan die slaap raak nie...). Dit was so half soos ‘n uitvoering van Hamlet sonder die teenwoordigheid van die Prins van Denemarke. Was dit die bedoeling gewees, het ek gewonder? Is dit nou beleid dat alle kommunikasie met alumni in Engels sal wees? Dit is ‘n goeie manier om om die inversiteit van sy Alumni te vervreem, dink ek. Selfs UNISA korrespondeer met sy studente in die taal van hulle keuse (al s dit net ‘n keuse tussen Engelsen Afrikaans dink ek).

En toe, so ‘n week later, kom die kersie op die koek. In my in-boks, die “Thank you” boodskap, “With warm thanks again and kind regards, Professor H Russel Botman Rector and Vice Chancellor”. Asseblief!

Jan Smit*

Jan Smit is 'n oud-Matie en vennoot in die Centre for Strategy and Evaluation Services in die Verenigde Koninkryk.

T-opsie lok NIE ekstra studente

2010-04-29T16:45:00.011+02:00

Daar word beweer dat die T-opsie nodig is omdat die US andersins studente sal verloor. Die syfers vertel 'n ander verhaal.

'n Vergelyking van die inskrywingsyfers van studente by die Fakulteit Lettere en die Fakulteit Ekonomiese en Bestuurswetenskappe (EBW) wys op die teendeel.

Lettere het sedert 2004 toenemend die T-opsie ingestel en geen noemenswaardige studentegroei ervaar nie. EBW het deurgaans by die A-opsie gehou en toon ook konstante studentegroei. EBW is blykbaar ook die fakulteit wat, met al sy Afrikaans, proporsioneel die meeste swart, bruin en indiërstudente kon trek.

'n Volgende stap in hierdie analise sal moet wees om tussen studente se taalgroepe te onderskei, maar die aanduidings sover is dat die US 'n onbenullig klein risiko loop om studente te verloor weens "te veel" onderrig in Afrikaans. Die Engelse studente aan die US kom nie vir Engelse onderrig nie.

Die teendeel is moontlik waar.
______________________________________
Byvoeging: Die onderstaande meningswisseling is 'n goeie kwalifikasie van bostaande stellings:

Wie's jou taalstryder?

2010-04-08T23:52:00.009+02:00

Aan die taalstryders* wat sê dat Afrikaans as onderrigtaal op Stellenbosch nie belangrik is nie en dat diegene wat so daaroor kla by belangriker sake (hetsy armoede, misdaad, of drank) moet uitkom:

Waarom hou juis hulle nie op met stry oor hierdie onbelangrike saak nie? As diegene wat hulle so sterk beywer vir 'n nie-primêre posisie van Afrikaans op Stellenbosch ophou stry oor hierdie "nonsens," dan is die probleem mos ook opgelos? As dit dan kwansuis so onbelangrik is.

Die realiteit is egter: Óf jy moet erken onderrigtaal op Stellenbosch is vir jou minstens ewe belangrik is as vir diegene wat hulle vir 'n sterk posisie vir Afrikaans op Stellenbosch beywer, óf jy moet terugstaan en aan Giliomee en ander hul sin oor onderrigtaal gee.

Die ironie is dan dat die hele huidige taaldebat ontketen is deurdat die US wegbeweeg het van sy taalbeleid van 2002 wat in 2002 met algemene instemming aanvaar is. Die huidige "taalstryd" is 'n gevolg van 'n verandering in beleidsuitvoering deur US-amptenare wat in 2005 aan die lig gekom het. Giliomee, Breyten B en Van Zyl Slabbert, wat dit op die lappe gebring het, is nie die taalstryders nie, maar die beleidsverdedigers.

Die taalstryders is diegene wat aanhou om af te wyk van die 2002-beleid - wat bepaal dat Afrikaans die outomatiese en voorkeur-onderrigmedium moet wees.

Piet le Roux

*In 2006 het ek, in Die Matie, Chris Brink 'n taalstryder genoem. (In my resensie verwys ek verkeerdelik na "nieu-Afrikaners" - sover ek weet het Brink 'neo' gebruik. By die res staan ek graag.)

Net 17% van Die Burger-lesers verveel deur Taaldebat.

2010-04-06T09:29:00.004+02:00

Ruim 83% van deelnemers aan Die Burger se peiling hiernaas meen nie dat die taaldebat hulle verveel nie. 52% meen dit is te belangrik om uit te los en 31% meen die dekking maak geen verskil nie (lees: die US sal in elkgeval verengels).

Net 17% sê die debat verveel hulle.

Dit laat my wonder op watter inligting Die Burger se verteenwoordiger sy stelling - dat Die Burger se lesers moeg is vir die taaldebat - grond (gemaak by Die Burger Gesprekreeks by die KKNK op Sondag, 4 April 2010). Dis in elkgeval nie uit die peiling duidelik nie - om die waarheid te sê laat die peiling 'n weerlegbare vermoede tot die teendeel ontstaan.

Aanbevole kandidate wen - donateurs en konvokasie het gepraat!

2010-03-30T12:02:00.003+02:00

US-raadsverkiesing: Uitslae bekend!

Die Konvokasie het die volgende raadslede aangewys: Adv JC (Jan) Heunis, Dr R (Rhoda) Kadalie, prof WAM (Wannie) Carstens en dr GC (George) du Toit.

Die donateurs het vir prof PW van der Walt en mnr GM (George) Steyn op die Raad aangewys.

Daar het 5661 konvokasielede gestem en 612 lede van die kieskollege van donateurs. Van die stemme wat uitgebring is, was tov die Konvokasie 644 per e-pos, 2774 dmv die Web en 2243 per faks en per hand en tov die donateurs 90 per e-pos, 208 dmv die Web en 314 per faks en per hand.

Nog versekerings, iemand?

2010-03-29T15:18:00.006+02:00

Net meer as 'n dekade gelede het Hermann Giliomee in Die Burger geskryf dat dit glad nie seker is dat, ten spyte van die versekerings, Afrikaans aan die Histories Afrikaanse Universiteite (HAU's) 'n betekenisvolle plek sal behou nie.

Hier is 'n juweel oor die destydse, nou Engelse, Randse Afrikaanse Universteit se nuwe taalplan (nou Universiteit van Johannesburg):
Die top-bestuur van RAU is vol vertroue dat Afrikaans hom binne
hierdie konteks op kort tot mediumtermyn sal kan handhaaf.

Nouja, een dekade later is daar van die ses HAU's waarna Giliomee verwys nog net vier oor. As jy vandag vir die universiteite van Johannesburg en Port Elizabeth vra of hulle nog Afrikaans aanbied sal hulle jou seker steeds daarvan verseker, maar die realiteit is dat hulle vir alle praktiese doeleindes Engelsmedium geword het. Oor al vier die oorblywendes hang daar vraagtekens.

Nog versekerings, iemand? Lees die volledige artikel hier.

[van tyd tot tyd sal daar interessante ou artikels en nuusitems vir Afrikaans @ Maties opgediep word]

In Afrikaans gestudeer - wêreldoor in verskillende tale aktief

2010-03-26T07:56:00.005+02:00

'n Beduidende aantal besoekers aan Afrikaans @ Maties bevind hulself in die buiteland. Die grootste proporsie van die besoekers op die kaart hiernaas was in die laaste week hier.

Met die aanname dat die meeste mense wat hierdie blog besoek oud-Maties is, en 'n mens tot onlangs nog met redelike sekerheid kon sê dat diegene wat op Stellenbosch studeer het het dit d.m.v. Afrikaans gedoen, beteken dit 'n beduidende getal Afrikaans-opgeleides handhaaf hulself in 'n Engelstalige/anderstalige wêreld.

Diegene wat Afrikaans en uitnemendheid teen mekaar afspeel kan gerus hierop let. Dit is getuienis wat die gewig op die skaal teen hulle laat tel.

Verkiesing geëindig, uitslae word bereken

2010-03-25T13:49:00.005+02:00

MatiesAlumni.net:"Die verkiesing van Raadslede deur die Konvokasie en donateurs is afgehandel en die uitslae sal so spoedig moontlik bekend gemaak word."

87% (7913) stem, by Beeld, vir Afrikaans op Stellenbosch

2010-03-23T10:52:00.010+02:00

Miskien kan Die Burger dit ook vra? Hier is Beeld se opnames.

Alhoewel die uitslag positief vir Afrikaans by Maties is, is dit steeds jammer dat die vraag so gestel word dat mense moet kies tussen uitnemendheid en Afrikaans.

Pieter Malan van Rapport Weekliks het oor so 'n onderskeid geskryf dat dit meewerk aan 'n oorvereenvoudigde wêreld wat so lyk: "In hierdie eenvoudige swart/wit wêreld is daar geen plek vir ’n argument dat universiteite wel tale kan bevorder (in plaas van “red”) of dat ’n universiteit uitnemend kan wees én in Afrikaans (of Gujarati of Japannees of Spaans) kan onderrig gee nie."

Redes om te stem voor Donderdag, 12:00 die middag

2010-03-21T23:44:00.028+02:00

Met een of meer US-grade, mag oud-Maties stem vir 4 uit die 31 posisies op die US-raad - dit is die mense wat, o.a., die US-taalbeleid bepaal. Die stembus sluit om 12:00 op Donderdag, 25 Maart 2010.

US-raadslede moet oor veel meer as net taal besluit, maar waar die nuwe kandidate ten opsigte van onderrigtaal staan is baie belangrik. Sedert 2005 woed daar 'n onverkwiklike debat oor die Universiteit van Stellenbosch se T-opsie - die praktyk waar Afrikaans en Engels blykbaar 50/50 afgewissel word. Oud-Maties kan hulself afvra hoe die US se taaldebat en die US se taalpraktyk mekaar beïnvloed. Die T-opsie sou, toe die US-taalbeleid in 2003 geïmplementeer is, 'n uitsondering wees. In 2010 word dit egter in 53% van die modules gebruik. Is die T-opsie 'n goeie onderrigmetode in Afrikaans en Engels? Of lei dit nie maar onvermydelik tot oorskakeling na 'n Engelstalige universiteit en 'n institusionele geloofwaardigheidskrisis nie? Hier is een van die voorste kenners op die gebied, prof Vic Webb, se mening op video. Prof Jonathan Jansen van Kovsies is blykbaar ook teen 'n 50/50-beleid. Mnr Nico de Wet, 'n student en vorige voorsitter van Adam Tas Studentevereniging sit sake hier uitstekend uiteen.

Sommige van die kandidate (6 van hulle word deur die blog aanbeveel) is klaarblyklik ten gunste van 'n voorgraads primêr Afrikaanse universiteit met hulpmiddels soos taalklasse, tolking en parallelmedium en is hoofsaaklik gekant teen die T-opsie. Dit is ook al genoem 'n volwaardige Afrikaanse aanbod.

Sommige ander kandidate is in verskillende kombinasies klaarblyklik ten gunste van die T-opsie, oënskynlik nie geneë om die US uitdruklik as 'n voorgraads primêr Afrikaanse universiteit te bestempel nie en sommige lê klem op demografiese weerspieëling en uitnemendheid teenoor Afrikaans. Daar is verskillende nuanses aan hierdie breë strekking.

Waarom is taalsienings belangrik? Dit hou ingrypend verband met die toekomstige taalkarakter, bedrywighede en funksie van die universiteit: sal dit 'n uitstekende Afrikaanse universiteit wees waar anderstaligs, soos voorheen, verwelkom word - of sal dit 'n (moontlik middelmatige, vir tweedetaalsprekendes) Engelstalige universiteit wees wat sy nismark verloor deur aan Afrikaanstaliges toenemend minder Afrikaanse onderrig en taalruimte te bied?

Hierdie blog moedig oud-Maties aan om te kies vir kandidate wat uitdruklik 'n volwaardige plek vir Afrikaanse onderrig aan die US wil hê - u kan die saak oorweeg. Afrikaans @ Maties beveel aan dat u vir die mense hier links stem.

Belangrik 1: 'n 'Volwaardige Afrikaanse onderrigaanbod' is waar klasse voorgraads hoofsaaklik Afrikaans is, met sinvolle gebruik van Engels, aanleer van Engelse terminologie, tolkdienste en parallelmedium waar nuttig, taalsteunmeganismes vir nie-Afrikaanse studente en die reg van enige student om vrae te vra en sy werk te lewer in Afrikaans of Engels. Dit beteken afskaling van die T-opsie.

Belangrik 2: 'Hoofsaaklik Afrikaans' beteken nie 'uitsluitlik Afrikaans' nie, maar beteken dat Engels sinvol gebruik word. Dit kan dus nie grootskaalse T-opsie insluit nie, gesien die voorbehoude van prof Webb, prof Jansen en die vorige voorsitter van Adam Tas, mnr Nico de Wet.

'n Volwaardige plek vir Afrikaanse onderrig by Stellenbosch:

Voordele: Die Universiteit

die US kan slegs deur 'n wesenlike komponent Afrikaans 'n eersteklas universiteit wees -die alternatief lyk na 'n verlies van sy nismark wat lei tot 'n tweedetaalsprekende en -doserende tweedeklas Engelse universiteit

Afrikaans gee die US toegang 'n baie sterk nismark en behou lojale oud-studente wat veel meer as net geldelike steun beteken

dit verhoed dat die US met die T-opsie sy geloofwaardigheid en eer verloor - kyk Jonathan Jansen

dit beteken dat die US woord hou en die voorwaardes nakom van "Ons Weldoener" (standbeeld op die Rooiplein) wat in 1918 die 100 000 pond sterling geskenk het om die US as universiteit moontlik te maak, sodat Afrikaans geen mindere plek hoef te hê nie.

Voordele: Studente

dit bied aan Afrikaanse studente die onbetwisbare voordeel van eerstetaal onderrig en met behoorlike steun om uitstekend Engels vaardig te word

dit ontsnap aan die nadele van die T-opsie/dubbelmedium soos deur prof Webb verduidelik

dit bied aan Afrikaanse en nie-Afrikaanse studente 'n keuse om in Afrikaans te studeer ipv slegs Engels(daar is baie Engelse studente wat oor die jare al hiervoor gekies het)

dit bied ware diversiteit: nie-Afrikaanse studente het die geleentheid om by 'n verwelkomende Afrikaanse universiteit met 'n unieke karakter en taalgebruik in te skakel en dit te help vorm.

Voordele: Suid-Afrikaners

dit is in lyn met die waardes van die Suid-Afrikaanse grondwet en spesifiek die bepalings wat ruimte gee vir verskillende tale in hoër-onderwysinstellings

dit bied 'n simboliese anker aan Afrikaanse mense om nie die land permanent te verlaat nie, maar 'n band te behou of hier te bly en 'n verskil te maak

dit dra by tot 'n wêreld van veelvoud eerder as 'n wêreld van eenvoud.

Stellenbosse filosoof verwar ook Breyten

2010-03-20T10:43:00.004+02:00

Breyten Breytenbach, 17 Maart 2010*: "Ek weet nie in watter taal ek hier op Stellenbosch moet praat nie. Hier is mos filosowe wat sê daar is dinge wat jy nie in Afrikaans kan sê nie. Afrikaans is mos net vir minderwaardige gedagtes bruikbaar.”

“Julle filosoof sê taal is mos net ’n middel om kennis oor te dra. Die man weet waaragtig niks van taal nie. Hy weet nie dat taal die uitdrukking is van verbeelding, skepping, individualiteit, die andersheid van die self nie en dat jy dit net kan uitdruk in die taal wat jou eie is.”

*Twee uitsprake van Breyten Breytenbach by geleentheid van die bekendstelling van sy boek Notes from the middle world op Woensdag 17 Maart 2010 by Protea boekwinkel, Stellenbosch.

Die onderstebo-benadering van iemand wat in die laaste agt jaar nie getwyfel het nie

2010-03-19T13:18:00.018+02:00

Wat ek altyd sal onthou is André-Pierre du Plessis (voormalige Die Matie-redakteur) se derde punt van sy laaste Die Matie-hoofartikel: "Maak staat op die raad van die man wat twyfel of dit reg is. Die man wat nie twyfel nie, het die saak maar van een kant af bekyk." (Ek het later gehoor Langenhoven het ook al iets soortgelyks gesê.)

Nooit enige twyfel...
"Ek het nog nooit enige twyfel gehad dat wat die raad tussen 2002 en nou oor Afrikaans besluit het, in die belang van die US was nie." - dr Edwin Hertzog, voormalige US-raadsvoorsitter in Die Burger. Lesers kan sy stellings gerus self beoordeel aan die hand daarvan of sy artikel vanselfsprekende waarhede bevat of stellings wat, minstens op een of ander stadium, twyfel geregverdig het.

Onderstebo-benadering...
Dr Hertzog maak die argument uit dat 'n taalbeleid wat in praktyk deur dosente bepaal word 'n van-onder-na-bo-benadering is en dus geldig. Dit klink vir my analogies tot 'n bewering dat as staatsamptenare besluit die staat moet slegs in Engels funksioneer (of slegs halfdag werk, om 'n ekstreme voorbeeld te gebruik) en die parlement keur dit goed dan is dit 'n van-onder-na-bo-benadering en dus geldig. Hy verwys onder andere na die US-taalkomitee wat "of verkies of saamgestel is uit verskillende afdelings van die hele universiteitsgemeenskap." Dit is belangrik om te noem dat, vir die grootste deel van die taalkomitee se bestaan, 14 uit daardie 15 betaalde amptenare was en 1 'n student. Daarmee nie om te sê dat die lede van die taalkomitee nie geldige besluite kon neem nie, maar om in 'n gees van openbaarmaking aan lesers 'n billike aanduiding te gee van die kollegiale en ander druk waaronder taalkomiteelede verkeer het. Is dit, om die US-taalkomitee as voldoende verteenwoordigend van die universiteitsgemeenskap te sien, nie maar om die universiteitsgemeenskap as 'n 14:1-belangehouding van alleenlik betaalde amptenare en studente te sien nie?

In die staat se geval: dit is nie 'n organisasie met winsbejag nie, daar is nie aandeelhouers nie en die staatsamptenare is eintlik in diens van 'n aantal belangegroepe wat via genomineerdes/verteenwoordigers besluite neem.

In die universiteit se geval: dit is ook nie 'n organisasie met winsbejag nie, daar is nie aandeelhouers nie en die universiteitsdosente maak slegs maar 'n deel van die amptenary uit wat eintlik in diens staan van die belangegroepe (via die nominasieproses om 31 mense na die US-raad nomineer).

Waar, in dr Hertzog se uiteensetting, pas, byvoorbeeld, studente en ouers as kliënte in en waar pas donateurs soos Ons Weldoener in? Waar, for that matter, pas Die Matie in?

Piet le Roux

Benadeel die Taaldebat of die T-opsie Stellenbosch?

2010-03-18T11:56:00.008+02:00

Prof Vic Webb: nadele van T-opsie/dubbelmedium
[Hierdie brief deur 'n blogleser is aan 'n bekende Afrikaanse dagblad gestuur maar nie geplaas nie - Afrikaans @ Maties verwelkom bydraes deur die publiek.] [20 Maart 2010: Die brief verskyn vandag in Die Burger]

Geagte Redakteur
Om die saak van Afrikaans en goeie onderrig by Stellenbosch op die spits te dryf, is in die beste belang van die US. Wat benadeel die Universiteit van Stellenbosch die meeste: die debat oor onderrigtaal of die US se eie onderrigtaalpraktyk? Die debat oor swak onderrig of die werklike swak onderrig?

In Januarie het prof Vic Webb, seker die voorste sosiolinguïs in die land, by die Vredenheim-beraad oor die Toekoms van Afrikaans op Universiteitsvlak gesê hy dink nie dubbelmedium op universiteitsvlak kan werk nie - nie net omdat dit tot verengelsing lei nie, maar swak onderrig beteken. Kan die US één gerekende persoon, wat met die akademiese statuur van prof Webb vergelyk, uitwys wat onomwonde die teendeel verklaar (US-taalpraktisyns uitgesluit)? Jonathan Jansen sê in Knowledge of the Blood (bl 122): "The 50-50 policy therefore represents little more than a political holding pattern against the mounting criticism of dishonesty in institutional communications..." Lesers kan self oordeel deur "vic webb" op Youtube in te tik.

Van Veraf, Stellenbosch

Regter verklaar: Regering in versuim oor grondwetlike taalbepalings

2010-03-16T13:22:00.006+02:00

"Die nasionale Minister... word gelas om [die bepalings van die grondwet insake veeltaligheid] binne twee jaar vanaf datum van hierdie bevel na te kom..."

Regter BR du Plessis het pas (16 Maart 2010) uitspraak gelewer in die saak van Cerneels Lourens teen die President en andere insake die nakoming van die grondwetlike bepalings oor veeltaligheid. Sien die beeld regs vir die bevel of klik hier vir die volledige uitspraak.

Waar Stellenbosch vandag staan, daar was Suid-Afrika reeds eergister?

2010-03-12T11:31:00.008+02:00

Tim du Plessis, redakteur van Beeld, skryf dat Stellenbosch in die verlede vasgevang is deur te dink hulle moet Afrikaans agterlaat. Hier volg uittreksels:

"Oral [staan Suid-Afrikaners met nuwe energie op vir hul regte] behalwe by die Universiteit van Stellenbosch (US). Daar gebeur die teenoorgestelde - regte word geabdikeer.
Die US se reg om ’n universiteit met ’n Afrikaanse skering en inslag te wees in ’n oorweldigend Afrikaanse gebied word algaande prysgegee. Dit terwyl die Wes-Kaap reeds twee Engelstalige universiteite het.
Die res van Suid-Afrika se burgerlike gemeenskap staan op en oefen hul regte uit. Stellenbosch kyk eerder hoe hulle dr. Blade Nzimande, minister van hoër onderwys en die land se laaste oorblywende Stalinis, kan paai en ter wille wees.
Die stutte vir Afrikaans as ’n volwaardige akademiese taal word stelselmatig op Stellenbosch uitgekap. Met die ironiese “uitkoms” dat die universiteit nie meer swart word nie, maar meer Engels, bepaald wit Engels."

Hy sluit af: "Vandag probeer hulle ’n valse, ongeldige vraag aan die Matie-gemeenskap voorhou: Kies tussen Afrikaans en akademiese uitnemendheid. Asof die US akademies agterlik was toe dit ’n volwaardig Afrikaanse universiteit was!

Op ’n muur op die US-kampus verskyn dié woorde van D.F. Malan: “Waar Stellenbosch vandag staan, staan Suid-Afrika môre.” Nie meer nie. Deesdae arriveer Stellenbosch eers môre of oormôre." Lees die volledige berig hier.

Breyten Breytenbach, die Tos-opsie en Afrikaans as legitiem opeisbaar

2010-03-11T13:45:00.008+02:00

"Die sogenaamde T-opsie is ’n klug, dis Skelmbospraat vir "vet om die oë," dis ’n Tos-opsie. Dis, by wyse van spreke, die skaap wat opskuif in die bed om in die naam van gelykberegtiging lêplek te maak vir die olifant. En dan word daar nogal vir julle gesê dis sodat die olifant skaap kan leer praat en waardeer!"

In 2005 het studente binne 8 dae 3500 studente- en personeelhandtekeninge teen die T-opsie se uitbreiding in die Fakulteit Lettere gekry. Dit was afgewys en, soos voorspel, het die US verder gegly op 'n baan wat Afrikaanse onderrig agterlaat. In 2010, slegs vyf jaar later, is die hele fakulteit Gesondheidswetenskappe, Teologie en Regte ook T-opsie. In totaal beslaan die T-opsie nou meer as 50% van alle voorgraadse modules.

Breyten Breytenbach het destyds 'n brief van ondersteuning aan die studente geskryf. Alhoewel dit aanvanklik nie vir publikasie bedoel was nie, het hy uiteindelik wel toestemming gegee dat dit, saam met ander korrespondensie oor die saak, in Die Vrye Afrikaan mag verskyn. Daaruit kom die aanhaling hierbo en ook dié een:

"Dit is ongelukkig eenvoudig so dat mens daardie ekstra myl sal moet stap om Afrikaans se oorlewingsmoontlikhede te beskerm. Dit sal nie 'vanself' gebeur nie. En, ter wille van die groter gemeenskaplike bate, moet dit gebeur selfs al eis geen ander taalgroep soortgelyke oplossings vir hulself op nie." Lees dit, in sy geheel, hier.

Wanneer die syfers vir hulself praat...

2010-03-09T18:10:00.004+02:00

Bron: Prof Christo Viljoen hier, op Litnet.

Jonathan Jansen verwerp die T-opsie

2010-03-05T10:27:00.003+02:00

Mnr Jacko Maree, uittredende raadslid van die US skryf:

"Onderrig ingevolge die T-opsie het volgens alle kenners en deskundiges waarvan ek weet, geen bestaanreg nie. Hierdie standpunt word deur [Jonathan] Jansen soos volg bevestig:

The policy of the university declares a 50-50 application of English and Afrikaans in the classroom, with both languages enjoying the same rights and exposure in teaching, research, and administration. In practice, this is impossible because of the huge costs of duplication not only of materials but also of academic teachers. It wastes valuable administrative time, especially in an institutional context where it is clear that everybody understands English but fewer and fewer campus dwellers understand Afrikaans. The 50—50 policy therefore represents little more than a political holding pattern against the mounting criticism of dishonesty in institutional communications—the preaching of a dual language policy but increasingly the practice of an English only teaching policy."

Klik hier vir die volledige artikel.

Hulle sê Nico de Wet is of dom, of 'n rassis... maar wat as hy 'n Vryburger is?

2010-03-01T16:57:00.017+02:00

[ongeredigeerde weergawe]

'n Taalvisie uit Adam Tas se oogpunt

Nico de Wet
(Voorsitter 2007)
Adam Tas Inligtingsessie
27 Februarie 2010

Ek het gewonder hoekom Adam Tas vir my as ou voorsitter gevra het om te verduidelik wat hul taalvisie is. Ek neem maar aan dit was ’n taktiese besluit: indien ek iets te rof sou kwytraak, kan hulle maklik hulself daarvan distansieer. En ek dink dit was inderdaad slim van hulle, want ek het hierdie toespraak laat in die aand geskryf, toe ek die minste lus was vir doekies omdraai.
Ek gaan sommer begin deur onmiddellik oor die T-opsie (ook bekend as dubbelmedium) te praat.

Die rede hoekom ons nie van die T-opsie hou nie, is nie omdat prof. Giliomee, prof. Kapp, of een of ander navorsing so sê nie. Ons is nie die Jeugliga van een of ander Taalbul-Beweging nie. Die rede hoekom ons nie van die T-opsie hou nie is baie meer eenvoudig as dit: Ons hou nie van die T-opsie nie want uit eie ervaring het ons gesien dit werk nie.

In teorie kan ek verstaan hoekom die T-opsie vir baie mense so aantreklik lyk. Ek self het gedink dis ’n briljante idee voordat ek Stellenbosch toe gekom het. Afrikaans, Engels, Swart, Wit, Bruin almal gelukkig saam in een klaskamer. Almal word hul vakgebied in beide Afrikaans en Engels baas en so bou ons die Reënboognasie. Dit klink amper soos Invictus. En daarom, wanneer daar oor die T-opsie in die koerante gedebatteer word, lyk dit altyd asof die verdedigers die morele hoërgrond beklee en dat die kritici een of ander verskuilde agenda het. Hoe kan ’n mens ’n beleid aanval wat sulke edele en vooruitstrewende motiewe het.

Die moeilikheid is egter dat, nes kommunisme, werk die t-opsie nie in die praktyk nie.
Laat ek vir julle ’n paar voorbeelde noem wat ek, my Adam Tas kollegas en ons vriende en kennisse al ervaar het (let wel, net ’n paar, want ons sal die hele dag oor verskillende gevalle kan gesels) :

1. Die dosent begin deur te vra: “Wie verstaan nie Engels nie.” Niemand steek hulle hand op nie en daar gaan die dosent hoofsaaklik in Engels voort met ’n paar Afrikaanse woorde hier en daar as versiering.

Nou dit is ’n totaal en al ongeldige vraag van die dosent se kant af. Want obviously verstaan ons almal “Engels”. Maar daar is ’n verskil tussen om te verstaan wat in Engelse sopies op TV aangaan en om jou vak deur Engels te leer verstaan.

2. Die dosent begin deur te sê dat sy lank oorsee of by ’n ander universiteit in die land gewerk het waar sy hoofsaaklik in Engels gedoseer het, dus is haar Afrikaans nie te goed nie, en dus gaan sy maar hoofsaaklik in Engels doseer.

3. Die dosent begin deur te sê daar is internasionale studente in die klas; dis nie sy skuld nie, die Universiteite het hulle daar geplaas, en dus sal hy ter wille van hulle hoofsaaklik Engels praat.

4. Die dosent begin deur te sê dat sy glad nie Afrikaans kan praat nie, maar dat sy ’n ooreenkoms met haar kollegas het dat die tweede semester van die vak in Afrikaans aangebied word. Die tweede semester kom en haar kollega sê vir ons dat daai ooreenkoms ongeldig was en dat hy dubbelmedium gaan toepas – natuurlik soos meeste T-opsie klasse, waar daar ’n minimum in Afrikaans gepraat word en ’n maksimum in Engels.

5. Die student moet ’n aanbieding in die klas doen wat baie vir sy predikaat tel. Die dosent verstaan nie eintlik Afrikaans nie. Nou het die student ’n dilemma: doen die aanbieding in Afrikaans en kry ’n slegte punt, of doen dit in Engels en kry ’n slegte punt.

6. Die T-opsie word wel konsekwent toegepas – of altans die dosent probeer dit regtig doen. Maar kort-kort word daar deur Engelse studente neerhalende opmerkings gemaak in die klas oor die feit dat daar in Afrikaans gepraat word. Sommige sal sommer uit moedswilligheid aanhoudend vra dat die Afrikaans in Engels herhaal word. Dit skep dus onafwendbaar ’n atmosfeer van spanning en antagonisme tussen verskillende groepe in die klas, alles behalwe die Reënboognasie ideaal wat die T-opsie veronderstel is om na te streef.

7. Die klas word volledig in albei tale aangebied – maar in dieselfde klaskamer. Met ander woorde, elke liewe woord en sin word in albei tale herhaal. En soms word dit twee keer of drie keer in albei tale herhaal. Dus in effek, in plaas van 50 minute, het ons tussen 15 en 25 minute klas.

Nou u mag dalk vra waarom staan ons Afrikaanse studente nie op nie. Waarom kla ons nie meer nie. Nou laat ek vir u ’n paar moontlike redes gee:

1. Dit is polities inkorrek om vir Afrikaans op te staan. As jy jou hand opsteek in die klas en aandring op Afrikaans, dan word jy in twee moontlike ligte geplaas:
a. Of jy is dom.
b. Of jy is ’n rassis.

2. As jy wel mal genoeg is om vir Afrikaans op te staan – soos ek – en ’n mooi, respekvolle, maar tog eerlike e-pos aan die dosent stuur, dan kry ’n mens ’n reaksie soos die volgende (en die is die presiese woorde van ’n dosent):

“Geen verdere debatte of insette sal oor so iets onwetenskaplik en onakademies verder toegestaan word nie.”

3. Wat die dosente of departementshowe ook somtyds doen – en dit het al twee of drie keer met my gebeur – hulle speel die burokratiese kaard. Hulle roep jou in en het ’n lang vriendelike gesprek met jou oor demografiese statistieke oor die klas en die kompleksiteit van die saak en dat hulle onder baie druk is om almal te akkommodeer. En dan waarborg hulle jou hulle sal die situasie oplos. Dit is in die pyplyn. Maar as jy terug in die klas is, gaan dinge maar net voort soos wat dit was – in Engels.

4. Die ergste wat ek al gehoor het – gelukkig het dit nog nie met my gebeur nie (of altans ek is nog nie bewus daarvan nie), maar wel met ander persone wat ek ken – is dat jy deur die dosent ge-viktimiseer word: dat die dosent jou sleg hanteer en akademies penaliseer weens jou opstokery.
Die bottom-line is, die T-opsie werk nie. En nie voordat die Universiteit aan ons bewys dat die T-opsie doeltreffend gemoniteer kan word en dat verpligte taalvaardigheid-klasse ingestel sal word nie, kan Adam Tas nie die T-opsie ondersteun nie. En met “bewys” verwys ek nie na vernuftige oratoriese vermoë nie (waarmee die Universiteit se beleid-verdedigers briljant is); ek praat van konkrete, fisiese dade met konkrete, fisiese resultate.

Maar al kry die Universiteit die onmoontlike reg; sien ek nie hoe die T-opsie volhoubaar of in elk geval die mees ideale taalbeleid is nie. Dit is onrealisties om te verwag dat Engelse studente (wat nie ’n woord Afrikaans verstaan of ’n behoefte het om dit te verstaan nie – onder andere weens die historiese stigma daaraan verbonde) gaan gelukkig wees in ’n klas waar daar helfte van die tyd in Afrikaans gepraat word nie. ’n Mens soek mos dan vir moeilikheid. En die spanning in die klas en die druk op die dosent gaan net vererger soos wat die Universiteit nou probeer om ons rassediversiteit te verbeter (sien Visie 2015).

Nou dit help nie Adam Tas kritiseer net nie; ons moet mos nou konstruktief wees en help met ’n oplossing.

Laat ek eers baie duidelik sê, Adam Tas het niks teen Engels of transformasie of diversiteit nie. Ek dink die punt is reeds baie duidelik vandag gemaak dat transformasie en diversiteit twee van ons kern beginsels is. So ons wil hê dat Stellenbosch meer divers word; maar dit mag nie gebeur ten koste van Afrikaans as medium van onderrig nie; want dan bevorder ons nie diversiteit nie.
Die ironie natuurlik is dat die T-opsie juis nie met transformasie help nie. Jou Engelssprekend studente – wat die Universiteit wil trek – hou niks daarvan nie. Soos wat ek reeds gesê het dit skep net konflik tussen verskillende groepe in die klas.

Adam Tas het dus die volgende voorstel:

Waar die klasse groot is, soos in die eerstejaar, kan daar parallelmedium toegepas word. En ek vertrou dit word reeds gedoen. Baie geluk aan die Universiteit. Maar wanneer klasse te klein word vir parallelmedium behoort ons die model van Potch te gebruik, naamlik die instelling van tolkdienste. Ons Bestuur sê dis te duur; die Bestuur van Potch sê dis bekostigbaar. Ons sal dus baie graag wil hê dat daar ’n amptelike ondersoek ingestel word om die koste te bereken; en dat die resultate van die ondersoek aan ons almal beskikbaar gestel word.

En indien tolkdienste inderdaad te duur is, dan moet ons ’n paar eerlike en realistiese gesprekke hê. Dalk is dit dan die beste om Stellenbosch op voorgraadse vlak primêr “Afrikaans” te hou met die nodige ondersteunings-strukture aan studente wat nie gemaklik in Afrikaans is nie. Dit sal natuurlik transformasie van getalle in die korttermyn vertraag – maar as jy kyk na die demografie van die groter Afrikaanse gemeenskap, dan sal Stellenbosch in die langtermyn onafwendbaar transformeer – indien natuurlik die institusionele kultuur meer inklusief en vriendelik gemaak word vir studente van ander agtergronde. En dit is nie te moeilik nie. Adam Tas kan baie daarmee help.

Ten slotte: Die argument wat nou onlangs baie in die media aangevoer word is dat ons nie kan bekostig om oor die taalbeleid en Stellenbosch ideologies te wees nie. Vir finansiële en/of politiese redes moet ons maar konformeer en aanpas vir die sogenaamde werklikhede van Suid-Afrika en die wêreld. Maar ek dink, as ons wil hê die reënboognasie moet werk, dat multikulturalisme en meertaligheid moet werk, dan kan ons nie bekostig om nie ideologies te wees nie. Die reënboognasie is in elk geval ’n ideologie; en die verwesenliking daarvan maak dit noodsaaklik om teen die stroom te gaan, om teen die werklikhede te gaan en die status quo te verander. Dus kan die Staat en al sy instansies, soos die Universiteit van Stellenbosch, nie net besigheid-logika toepas wat deur die nuutste neigings in die samelewing gedikteer word nie. Die Universiteit kan nie net homself oorlaat aan die sogenaamde werklikhede van die samelewing nie. Die Universiteit moet juis probeer om die werklikhede te verander sodat ons wêreld meer regverdig word.

Dankie.

Nuwe US-raadsverkiesing: Almal het agendas - net sommige kies vir Afrikaanse onderrig

2010-03-01T12:41:00.011+02:00

Van 1 Maart tot 25 Maart kan alle oud-maties en donateurs aan die US stem vir altesaam 6 nuwe lede van die US-raad. Die US-raad bepaal, as een van sy oorsigfuksies, onder andere die taalbeleid van die Universiteit van Stellenbosch.

Die US-raad bestaan uit 31 lede, waarvan 6 nuwes dus ongeveer 20% stemkrag verteenwoordig. Dink goed voordat jy stem, sorg dat dit 'n bekwame kandidaat is en weet dat dit 'n bepalende tyd vir die voortbestaan van Afrikaanse onderrig op universiteitsvlak is.

Na aanleiding van 'n e-pos deur Hermann Giliomee, Marié Heese, Jacko Maree en Lina Spies (huidige en oud-US-raadslede), is die meegaande grafika saamgestel. Dié vier beveel aan dat daar by die konvokasie gestem word vir Wannie Carstens, George du Toit, Jan Heunis, Rhoda Kadalie en vir die donateurs, George Steyn.

Hier is hul aanbevelings: http://matieland.blogspot.com/

Kliek op die grafika om jou na die Maties Alumni-blad te neem waar jy kan stem.

Onthou Koos Bekker se punt

2010-02-17T18:02:00.011+02:00

Keira, wat's jou ringtone?
26/10/2005 07:39 - (SA) Die Burger

As Stellenbosch sou verengels, kies die universiteit die roete van papbroekigheid, skryf Koos Bekker.

DIE gedoente van die laaste paar weke op Stellenbosch gaan oor verskeie dinge. Maar waaroor dit nie gaan nie, is die reg van enige student in Suid-Afrika wat wil, om in Engels te studeer.

Daar is vandag sowat 20 universiteite in Suid-Afrika. Van hulle het sowat 15 Engels as voertaal en verskeie van die oorblywende 5 toenemend ook. Die vraag is of daar enige universiteit behoort te wees vir studente wat, for better or worse, graag deur die voertaal van Afrikaans wil studeer.
[redakteursnota: daar is in 2010 eintlik net 4 wat oorbly, die Universiteit van Johannesburg het vir alle praktiese doeleindes Engels as voertaal; foto van Naspers-webblad]

So tussen die eike deur skiet die geleerdes tans op mekaar met T- en A + E-opsies. (Akademici is betrokke: Gun hulle 'n paar intellektuele pirouettes.)

Dit tref mens dat die meeste goeie universiteite wêreldwyd veeltalig is, in die sin dat die Sorbonne ook sekere klasse in Hindi aanbied, of Wits sekere periodes in Frans. Die vraag op die Akker is dus nie of bepaalde tale êrens in 'n klas aangebied word nie, maar wat die gemene voertaal is: Wat praat die SR op sy vergaderings, Die Matie in sy koerant, die subkomitee in die chemie- departement, waarin formuleer jy die openingsin op Eendrag se huisvergadering?

AS mens eenmaal besluit het die lingua franca behoort Afrikaans te wees, dan volg 'n paar dinge. Byvoorbeeld, dat die skep van parallelle leerbane in Afrikaans en Engels die dood in die pot is. As 'n student op Stellenbosch kan aankom en weet dat hy van die eerste tot die laaste klas nooit Afrikaans hoef te leer nie, kan Stellenbosch tog nooit Afrikaans as voertaal volhou nie.

Wanneer daardie student eendag tot die SR verkies word, gaan hy nie aandring op die reg om self Engels te gebruik nie (dít kan hy dekades al doen). Hy gaan sê ek ontneem jou nou die reg om Afrikaans te praat op enige vergadering waar ek teenwoordig is: Dis nie meer 'n verpligte vak op skool nie, ek het dit nooit hier op Stellenbosch geleer nie, en ek verstaan eenvoudig nie wat jy daar sê nie. (Tolkdienste of tegnologie kan so iets nooit oplos nie.)

As alternatief word Afrikaans en Engels om die beurt in dieselfde klas gepraat. Die vraag is hoe lank, in 'n situasie waar Afrikaanstalige studente se begrip van Engels byna altyd soveel beter as die omgekeerde is.

OM dan tot die kern deur te dring: Behoort Stellenbosch oor 10 jaar nog Afrikaans as lingua franca te hê?

Die vermoë om meer as een taal/kultuur te bemeester en daarin te leef, beteken veel meer as om die beste tagliatelle in Salerno te kan bestel.

Dit gaan ook oor 'n verruiming van jou kop. Elke moderne kind kry oorvloedige blootstelling aan die Anglo-Saksiese kultuur deur die media (ook deur ons s'n); om dan groot te word in 'n ander taal of kultuur is 'n bonus. (Ek dink soms een probleem met George Bush is juis die selftevrede smirk in 'n Anglo-Saksiese kokon; tot die tande bewapen en geslote vir elke ander uitgangspunt).

Dit sou my, byvoorbeeld, groot plesier gee as een van my nefies ná Stellenbosch sy visie te Sjanghai gaan verbreed in Manderyns of te São Paulo in Portugees.

'n Vraag: Is daar dalk 'n argument voor uit te maak dat die wens om in Afrikaans te studeer so irrasioneel is dat dit studente verbied behoort te word, selfs al sou die persoon dit self wou hê? (Min of meer soos ons met kinderpornografie of tik doen.) Steek daar waarde in 'n siening dat niemand effektief in ons ekonomie kan werk as hy nie deur die medium van Engels opgevoed word nie?

Ek lees terloops verlede maand op pad van San Francisco af 'n boekresensie in die Wall Street Journal. Die artikel borrel oor die mooi Engelse prosa van 'n skrywer wat in Wene opgevoed is. Dit verwys dan na Londen van die 1950's en na "the community of European emigré intellectuals who dominated the universities, filled the better magazines and newspapers with dazzling prose and broadcast regularly on radio and television. They gave British culture, which in those days tended to be dull and gray, a cosmopolitan flavour, rather as Londoners of Asian, African and Caribbean ancestry do now."

Talle skrywers in Engels is natuurlik in ander tale opgevoed. Die brutaalste toets vir jou taalvermoë is seker in die ope hof, op jou voete, onder kruisverhoor. Onder ons beste tien advokate in Suid-Afrika - wat meestal in Engels argumenteer - tel vandag seker 'n groter porsie Afrikaans-opgevoedes as Engelsopgevoedes: Fanie Cilliers, Schalk Burger, Altus Joubert, Wim Trengove, Jeremy Gauntlett om enkeles te noem. Ekskuus, waar het hulle klasgeloop, en in watter taal?

Soos talle van my tydgenote het ek ook op Stellenbosch studeer, later aan Wits en toe oorsee. Die tyd op die Akker was ryker en voller, en ek het vinniger ontwikkel. Hoekom? Net anekdoties, maar miskien hang dit saam met die feit dat mens, voor jy in die wêreld uitgaan, eers moet weet wie jy is en daarmee vrede maak. Of met die feit dat jy in jou huistaal konsepte op 'n grondiger manier leer verstaan? Weet nie, maar navorsing wys telkens beter resultate vir opvoeding in jou huistaal.

MENSE dink soms dat sekere maatskappye dalk geld maak uit Afrikaans. Ek twyfel of dit 'n faktor is. Byvoorbeeld: Net sowat 12% van Naspers se omset word in Afrikaans bedryf - die res in Engels (die meeste), Grieks (10%), Chinees, Thai, Zoeloe, Pedi, Frans, Portugees, Hindi, ens. As 'n leser ophou om Huisgenoot te koop en liewer 'n You of 'n Drum of heat van die rak afhaal, dan skeel dit finansieel geen duit nie. Ons verkoop daagliks ook meer koerante in Engels as in Afrikaans.

Geen groot maatskappy waaraan ek kan dink, sal 'n vinger lig om Afrikaans te beskerm nie. Die redes om so 'n taal/ kultuur te koester, hou nie verband met geld nie. Eerder met die gemeenskap wat ons wil wees, met ons wortels in Afrika en met die verhouding van wit en bruin Afrikaanssprekende lede van dieselfde huisgesin.

Afrikaans moet dus op handelsprinse nie vertrou nie. Maar miskien ook nie op alle akademici nie. Soos die meeste van ons, doen hulle ook maar onder druk hul daaglikse job.

As 'n lektor in fisika verplig word om sy notas in twee tale op te stel en elke term deurlopend moet vertaal, en nie 'n sent ekstra daarvoor betaal word nie; dan ontbrand daar gou 'n motivering om na een taal oor te slaan, en die enkeltaal gaan nie Afrikaans wees nie.

Op wie kan Afrikaans dan vertrou? Mens vermoed liewer op gewone ouens, die sprekers, die konvokasie van oud-studente, sommige huidige studente, skoliere wat graag êrens in Afrikaans wil studeer.

WAT van globalisering, vra 'n antie beangs: Sê my, jong, gaan almal wêreldwyd nie eners word en net Engels praat nie? My aanvoeling is dat alle gekultiveerde mense ter wêreld oor 'n paar dekades Engels sal kan verstaan, en sal selfone dra, en af en toe 'n hamburger sal eet. Maar die golf van globalisering skep ook teengolwe, waarvan party gunstig vir plaaslike taal en kultuur is.

Mens kan dit miskien ten beste illustreer aan die hand van 'n ander globale tendens, soos die gebruik van selfone.

In die ou dae, toe die goed nog skaars was, sou dit 'n groot prestasie wees bloot om een te hê (lees: om Engels te praat). Jy't nie omgegee dat jou swart baksteentjie nes al die ander s'n lyk of lui nie, en dus geen individualisme gehad het nie. Maar noudat ons almal selfone het, kom die teengolf. Nou soek elk van ons identiteit: 'n onderskeidende styl (kyk my blou Nokia 7710). Ons soek elkeen ons eie ringtone. (Binnekort kom jou eie avatars en jou eie muurpapier en emosikon en caller tune: jou selfoon word só jy.)

Dieselfde gaan met taal en kultuur gebeur. Dis iets om Engels te kan praat tot almal dit kan doen; dan word dit vanselfsprekend en ons soek identiteit. (Stel jou voor die robotjie R2-D2 vra jou kleinkind in die jaar 2020: "Wie's jy?"

"Ek's 'n nommer en ek praat Engels," fluister jou kleinkind.

"OK," sê R2-D2, "maar vertel my iets oor jouself wat interessant of uitsonderlik is: waar kom jy vandaan, wat's jou kultuur, wat maak jou 'n mensch?")

DAAR word soms gesê uitnemendheid is eintlik die issue: In Engels kan jy meer uitnemend/funksioneel/effektief doseer. Uitnemendheid is goddeliker as Keira Knightley en Angelina Jolie ineengerol; buig die knie, O Afrikaanse luis.

Werklik? Die teken van 'n beskawing is dikwels dat hy iets nie op die effektiefste manier doen nie. Dis hoekom ons nie seniors uitsit die dag nadat hulle afgetree het nie, maar miljarde aan hul gesondheidsorg bestee hoewel hulle ekonomies- funksioneel 'n las is. Waar pas godsdiens of kuns of die beskerming van vroue in as brutaal-effektief die enigste maatstaf is?

Suid-Afrika het nie elf tale in sy Grondwet verskans omdat dit effektief is nie - dis sekerlik nié. Ons het dit gedoen om erkenning te gee aan kulturele diversiteit en sentiment. Dis soos 'n beskaafde land werk. Ons beswaar teen Nazisme is nie dat dit oneffektief was nie: inteendeel, die masjien van Auschwitz het uitnemend gewerk. Mens skop teë omdat dit - hoe effektief ook al - uit 'n morele oogpunt verkeerd is.

Nou word daar soms ook politiek-morele motiverings vir Engels aangevoer. Party is verrykend. Een argument kan mens miskien ten beste beoordeel vanuit die sterrehemel, sê maar uit die oogpunt van iemand wat op Mars staan: Kyk, daaronder aan die suidpunt van Afrika, daar teen die voet van die berge, in 'n groen kol onder die eikelower, lig een ou 'n wysvinger op en sê vir die ander ou: "Ons universiteit sal meer eg lojaal teenoor ons land wees as ek die lingua franca verander van 'n taal van Afrika na 'n taal van Europa". Soos die tieners sê: Hal-lo. (Of dit in die 21ste eeu überhaupt nog aspirerend is om 'n Europeër te probeer wees, weet ek nie. Europa is 'n moeë ou brontosaurus in die wêreldekonomie. Die toekoms lê in dim sum en roti, nie in yorkshire pudding nie: Vlieg oos, jongman.)

SOMS sê iemand, sotto voce, hy hoor die president of die ANC wil heimlik hê dat Afrikaanse universiteite moet verengels. Aah. Sover ek weet, het die president in hierdie opsig nog altyd onberispelik opgetree. Vra vir Willie Esterhuyse of enigiemand anders met gereelde toegang: die president het 'n hoë agting vir die funksie van Afrikaanssprekendes in ons ekonomie. Ook vir die rol wat dié taal speel om 'n groot klomp wittes en bruines 'n bietjie hegter aan hierdie kontinent te anker. Dít ongeag die feit dat hoë akademici van verskeie universiteite hom verseker het dat alles hunky-dory op hul kampusse verloop. Veral dat, ondanks Jakes Gerwel se aanbeveling, niks van owerheidsweë asseblief gedoen moet word om enkele kampusse vir Afrikaans te oormerk nie.

NOU wat moet 'n ordentlike mens dan dink van al die T/A&E-opsies en ander akronieme - is die taalkomitee van die US vir die verwarring te blameer? Ek weet nie; hulle lyk oorwegend na welwillende mense wat van dag tot dag met praktiese probleme worstel. Maar ons sal hulle duidelike leiding moet gee oor ons doelwit op lang termyn.

As Stellenbosch homself as tweetalig begin projekteer - of slegs binnensmonds- mompelend Afrikaans wil wees - kan hy dit nooit bly nie. Ten einde sy kommunale funksies Afrikaanstalig te hou, sal hy helder en selfversekerd moet sê dat hierdie 'n Afrikaanstalige universiteit is en dis waarom ons Afrikaans praat wanneer ons byeenkom. Anders gaan die argument onstuitbaar word: Ag, ons almal in hierdie byeenkoms van ons tweetalige instelling is Engels magtig en alle lede is nie ewe gemaklik in Afrikaans nie, sal ons vanoggend maar Engels praat? Enigeen wat nie Engels verstaan nie?

'n Interessante stukkie dinamiek vloei uit die voertaal na die bruin gemeenskap. Stellenbosch kan nie Afrikaanstalig wees en wit nie. As hy Afrikaans wil praat, lê dit 'n verpligting op sy skouers om uit te reik en bewustelik, op groot skaal, taalgenote uit die bruin gemeenskap te werf. Hy sal aan hulle beurse moet gee; na hulle moet luister; hard moet werk aan integrasie. As die taal vervang word, breek dié hefboom: 'n Engelstalige Stellenbosch sal maklik 'n klompie swart-swart en Indiër- studente trek. Mooi, maar uit 'n nasionale perspektief gesien, is dit kwalik 'n prestasie omdat 15+ universiteite reeds hierdie groepe as primêre teiken koester.

Stellenbosch lê egter in die hart van die Wes-Kaap, waar die meerderheid mense bruin is en 80% van hulle praat tuis Afrikaans. Nou is Afrikaanstalige bruines dié demografiese groep van almal in die land wat die laagste aan universiteite verteenwoordig is - swakker as swart-swart studente. Indien Stellenbosch as Afrikaanstalige, Wes-Kaapse universiteit nie teenoor hierdie jong mense 'n spesiale verpligting het nie, wie dan? Sonder Afrikaans sal daar prakties gesproke geen hefboom wees om Stellenbosch meer vir die bruin gemeenskap te laat doen as wat die wet voorskryf nie, en dis maar min.

Miskien is ek romanties, maar die idille wat Jan Rabie in sy (soms middelmatige) romans voorhou, is vir my aantreklik. Dalk kan die wit Afrikaanssprekende vir sy bruin broer sê: Ou maat, daar is 300 jaar lank teenoor jou onreg gepleeg. Kom ons hef mekaar op: Ek help jou materieel, soos om die kinders te laat leer, en jy help my om my selfrespek te herwin. Só kan ons dalk saam 'n verdraagsame gemeenskap in die Wes-Kaap bou, en nog beter burgers van Afrika word.

As Stellenbosch sou verengels, kies hy myns insiens die roete van papbroekigheid. Dit keer in die praktyk die rug toe op ons wortels in Afrika en op ons bruin boeties en sussies. Watse soort gemeenskap bou ons só in die Wes-Kaap?

Koos Bekker is besturende direkteur van Naspers. Hy dien in die raad van die Universiteit van Stellenbosch, in die International Marketing Council van die presidensie en in die SA 2010 Soccer World Cup LOC. Hy skryf alleen in sy persoonlike hoedanigheid.

Vic Webb oor dubbelmedium/T-opsie

2010-02-17T09:18:00.005+02:00

Prof Vic Webb het by die Konferensie oor die Toekoms van Afrikaans op Universiteitsvlak gesê hy dink dubbelmedium-onderrig (die T-opsie) kan nie werk op universiteitsvlak nie.

Deel 1

Deel 2

Mediese studente met goeie medisyne

2010-02-16T18:08:00.013+02:00

Hoofrede by openingsfunksie van Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans in die Klaskamer (TBAK)
Jasper van Zyl
Voorsitter: TBAK 2009/10

11 Februarie 2010 is ‘n geskiedkundige dag. Die rede hiervoor is nie net omdat TBAK vandag onsself bekendstel nie, inteendeel; TBAK se bekendstelling word vandag oorskadu deur die twintigjaarherdenking van oudpres. Nelson Mandela se vrylating ná 27 jaar van gevangenisskap.
Oudpres. Mandela se vrylating het ‘n nuwe tydvak in die Suid-Afrikaanse geskiedenis ingelei: Suid-Afrika het ‘n land geword waar vyande mekaar in die oë kon kyk, ‘n land vir elkeen wat daarin lewe.

Ek beland dikwels in situasies waar ek my eie oortuigings rakende taalsake moet verdedig. Hierdie situasies is dikwels die gevolg van gesprekke wat ek voer rakende die toestand van die Suid-Afrika waarvan oudpres. Mandela in 1994 die leisels oorgeneem het.

Die vraag wat ek gevra word, is: “Gegee die enorme uitdagings wat Suid-Afrika in die gesig staar, is daar nie belangriker dinge om voor te baklei as ‘n taal nie?”

Dit het my ‘n rukkie geneem voordat ek ‘n bevredigende antwoord op hierdie vraag kon kry. Deesdae is my reaksie op daardie vraag die volgende: “Taal staan sentraal tot die oplossing van ‘n groot klomp van die uitdagings waarvan jy nou praat”.

Daar bestaan ‘n groot klomp arm gemeenskappe in hierdie land wat Afrikaans as ‘n moedertaal het. Navorsing het al keer op keer bewys dat moedertaalonderrig die beste en eerste keuse vir enige skolier of student behoort te wees. Die redes hiervoor is legio, maar diegene wat twyfel aan die meriete van daardie stelling, behoort hulself af te vra of dit bloot toevallig is dat skole waar moedertaalonderrig nie plaasvind nie, jaar ná jaar die nuusopskrifte haal weens hul swak uitslae?
En die kinders is nie te blameer nie.

Afrika is die enigste kontinent waar skoolkinders nie die geleentheid het om in hul moedertaal te studeer nie. Opvoedingkenners meen dat hierdie een van die topredes is waarom selfs matrikulante nie die mas opkom in die werksomgewing nie.

Hierdie is ‘n ernstige saak, dames en here, ‘n saak van ongelooflike belang.

Om terug te keer na TBAK. Die Universiteit van Stellenbosch is die moederuniversiteit van die Afrikaanse mediese vaktaal. Reeds in 1948 het prof. Andries Brink die belang van die ontwikkeling van die Afrikaanse geneeskundetaal verstaan en deur sy en sy kollegas se werk is Afrikaans vandag ‘n volledig ontwikkelde taal van mediese wetenskap.

Die Fakulteit Gesondheidswetenskappe van die Universiteit van Stellenbosch is vandag een van slegs twee universiteite in die wêreld waar ‘n Afrikaanssprekende nog in sy/haar moedertaal kan dokter word.

En waarom is dit belangrik? Opvoedkundiges is dit eens dat moeilike, abstrakte wetenskaplike konsepte, waarvan die geneeskunde volgeprop is, optimaal verstaan word wanneer dit in die moedertaal oorgedra word. Die kern hiervan is: Moedertaalonderrig lei tot ‘n beter en meer volledige verstaan van jou werk. Dit lei tot ‘n geneesheer wat beter toegerus is as sy/haar kollega.

We want to make it clear that TBAK is not at all an anti-English society. English proficiency is one of the most important skills that one must acquire to function in today’s world. It has become so important that some educationalists label this ability a “life skill”!

The truth is that we acquire this ability not through medical textbooks. An English-speaking colleague of mine once confronted me with the question: “how do you want to practice medicine in, say, Britain, if you do not know the language?”

My answer was that in order to function as a doctor in Britain, two things are important. The first is that you have to be able to speak English.

The second is that you have to be a doctor!

There is a difference between one’s everyday language proficiency and one’s cognitive and academic language ability. For an Afrikaans student, English is a poor study language.
Confirmation of this came when a Zulu-speaking colleague of mine told me that he has to figure out the work in Zulu before he can truly understand it.

TBAK is in love with the multi-cultural and multilingual environment that is Tygerberg. Our campus is perhaps the most truly integrated of any campus in South Africa. Just take a look at our residences. Just think about who your friends are. TBAK is an organisation that is pro-inclusivity, pro-transformation. Most importantly, we are pro-tolerance.

TBAK het ontstaan weens ‘n toenemende kommer onder studente rakende die pad waarop Afrikaans op Tygerberg loop. Sonder die voordeel van amptelike syfers, kan ons bloot staatmaak op die persepsie van die individu. Hierdie persepsie is grootliks dat Afrikaans in ons klaskamers aan die afneem is.

Ek moet dit duidelik stel dat TBAK volle vertroue het in die bedoelings van die bestuur van die Fakulteit Gesondheidswetenskappe wat betref taalsake. Ons vertrou ten volle dat ons leiers die erns van die situasie snap en dat ook hulle Afrikaans op die hart dra. Verder is ons deeglik bewus van die praktiese en fiskale uitdagings wat Fakulteit in die gesig staar.

Sedert TBAK in 2009 (toe ons nog bloot ‘n groepie besorgde studente was en nie ‘n vereniging nie) sekere taalkwessies voor die Fakulteit se deur gelê het, het hulle daarvan werk gemaak om hierdie sake reg te stel. Hiervoor bedank en salueer ons ons Fakulteit.

Daarom het ons besluit om vannaand ‘n “daad van lojale proaktwiteit” te doop. Daar bestaan by ons geen twyfel dat uit alle oorde meer gedoen kan word om taalkwessies aan te spreek nie – dames en here, ons moet potensiële taalkwessies gaan sóék en ontlont voordat dit te laat is om dit op te los! Ons vertroue in Fakulteit is egter van só ‘n aard dat ons bereid is om met hulle saam te werk en oplossings vir hierdie uitdagings te vind.

Dit is ook om hierdie rede dat TBAK onsself as ‘n projekgedrewe organisasie geposisioneer het. TBAK kan baie maklik die strydbyl optel en protes voorop plaas. TBAK kan baie maklik brûe verbrand alvorens ons dit oorsteek. Maar TBAK het besluit om ‘n deel te wees van die oplossing.
Om hierdie rede het TBAK drie hoofprojekte aangepak wat Afrikaans as ‘n mediese vaktaal sal bestendig en help ontwikkel.

Die eerste is die daarstelling van ‘n Afrikaanse mediese letterkundeargief. Hierdie projek is daarop gemik om Afrikaanse mediese handboeke, videomateriaal, bandopnames, tesisse en ander geskrifte te versamel en te bewaar. Die belangrikheid van sulke argiewe is voor-die-hand-liggend: soos my geskiedenisonderwyseres altyd gesê het: hoe wil ons weet waarnatoe ons beweeg indien ons vergeet waar ons vandaan kom?

Die tweede projek is daarop gemik om enige moontlike hulp te verleen aan die Woordeboek van Afrikaanse Geneeskundeterme, wat ons gas, prof. Jan Lochner, tans alleen bedryf. Studente sal genader word om daardie terme wat hul in handboeke of leermateriaal opspoor en nie die Afrikaanse ekwivalent van ken nie, onder ons aandag te bring. Op hierdie manier sal ons die woordeboek uitbou en verseker dat die woordeboek op datum is met die nuutste mediese ontwikkelinge. Verder sal ons natuurlik die woordeboek help bemark en fondsinsamelingsprojekte loods om die woordeboek te ondersteun.

Die derde en laaste groot projek behels die publisering van nuwe mediese kennis in drukvorm en die verspreiding van Afrikaanse konsepomsommings. TBAK sal ook help met die vertaling van notas waar finansies skraps raak en die tyd min!

Vandag, op 11 Februarie 2010, dink ons terug aan die droom van oudpres. Mandela, van ‘n land waar burgers mekaar se hande vat en mekaar toelaat om dit wat vir jou broer belangrik is, hom te gun. ‘n Droom van ‘n land waar elke burger die reg het om optimaal te groei en te ontwikkel. ‘n Droom van ‘n land waar elkeen kan deelneem aan die onwikkeling van ‘n nuwe Suid-Afrika.
Vannaand loods ons 1000 ballonne in die kleure van die Suid-Afrikaanse vlag om ons verbintenis tot hierdie droom te simboliseer. Ons is verbind tot ‘n kampus en ‘n Suid-Afrika waar alle tale aktief ontwikkel en gekoester word, waar elke spreker met trots sy/haar taal kan praat en kan omdraai en sê: ook ek is ‘n Suid-Afrikaner.

Dit het tyd geword dat studente die gesig word van die taaldebat. Uit met politiek en in met samehorigheid! Uit met verskuilde agendas en in met openhartige gesprekvoering!

Uit met dit was oud is en in met die nuwe! Uit met briefskrywery en in met projekte!

Uit met gister en in met TBAK!

Ayoba! Ayoba, Afrikaans!

In watter taal gee Stellenbosch klas?

2009-12-14T17:29:00.003+02:00

Toespraak deur die president van die Konvokasie

2009-12-11T11:55:00.003+02:00

Alhoewel daar “oomblikke van hoop en optimisme” vir Afrikaans as onderrigtaal aan die Universiteit Stellenbosch (US) was, sê prof. Pieter Kapp, president van die US-konvokasie, “spyt [dit] my dat ek vanaand aan u moet rapporteer dat ons nie daarin kon slaag om hierdie vaste plek te verseker nie.”

Dit het prof Kapp die jaarlikse US-konvokasievergadering meegedeel op 10 Desember. Die konvokasie bestaan uit alle gegradueerdes en voltydse akademiese personeel van die US. Afrikaans@Maties het 'n opsomming van sy toespraak gemaak.
In die toespraak lewer hy verslag oor die Konvokasie-bestuur se uitvoering van die opdrag deur die US-konvokasie wat betref onderrigtaal aan die US. In 2002, 2005 en 2007 het die konvokasie hom duidelik uitgespreek dat die US ‘n Afrikaanse universiteit moet bly wat meertaligheid bevorder, in stede van ‘n meertalige (lees: Engelse) universiteit wat Afrikaans bevorder. Volgens prof. Kapp: “Dit is die praktyk wat tel, nie die mooi woorde oor die goeie bedoelinge wat nagestreef sal word nie.”

Die konvokasiebestuur het deurgaans drie standpunte oor die taal van onderrig ingeneem: Die T-opsie (Afrikaans en Engels gemeng in dieselfde klas) is ‘n onverstandige onderrigmedium; daar behoort ‘n 75% gewaarborgde Afrikaanse onderrigaanbod te wees; en strategiese venootskappe is nodig om uitvoering te gee aan die US se visiestelling wat insluit dat Afrikaans as onderrig en wetenskapstaal uitgebou moet word.

Hy beskryf die onlangse 60%-minimumwaarborg van Afrikaanse voorgraadse onderrig as “misleidend”: “Dit is in die eerste plek net ’n ‘waarborg’ vir vier jaar. [...] Tweedens, geld hierdie 60% vereiste nie per fakulteit nie. Dit sou dus moontlik wees vir ’n klein fakulteit om ’n nul aanbod in Afrikaans aan te bied waarvoor ’n groot fakulteit met ’n 100% parallelmedium aanbod ‘vergoed’. [...] Derdens moet in aanmerking geneem word dat minder as 20% van nagraadse onderrig en navorsing - daar waar die werklike ontwikkeling van ’n wetenskapstaal plaasvind - in Afrikaans geskied. ...Afrikaans aan die US is dus waarskynlik nader aan 40%. Stellenbosch het dus gekies vir ’n minimale posisie vir Afrikaans en ’n maksimale posisie vir Engels.”

Prof. Kapp sê hy het “sonder sukses op die hoogste vlak op twee vrae antwoorde probeer vind.” Sy eerste vraag is: “Waarom het die US die aanbod van so ’n gerespekteerde organisasie soos die Suid-Afrikaans Onderwysersunie om ’n vennootskapsooreenkoms met die US te sluit... so onvriendelik van die hand gewys. [...] My tweede vraag was: wat is meertalige onderwys? Beteken dit almal moet ewe meertalig wees... [...] Of beteken meertaligheid dat net die Afrikaanstaliges moet tweetalig wees?”

Die nie-beantwoording van sy vrae “is simptomaties van ander negatiewe ontwikkelinge vanjaar wat my tot onrustigheid stem. Vir die eerste keer in die geskiedenis van die Universiteit Stellenbosch het twee vooraanstaande verkose Raadslede bedank omdat hulle nie met die rigting waarin die taalbeleid beweeg, kon saamgaan nie. ’n Georkestreerde poging is aangewend om ’n lid van die Taalkomitee wat bekend is vir sy pro-Afrikaanse standpunte onder sensuur te plaas.”

Prof. Kapp stel ook die konvokasie in kennis van ‘n voorstel wat tans dien dat die aantal persone wat die konvokasie na die US-raad mag nomineer “van 6 na 4 verminder moet word oënskynlik om plek te maak vir die benoeming deur die Raad self van spesialiste uit die regsberoep, die sakewêreld en die diverse Suid-Afrikaanse gemeenskap. Ek persoonlik glo nie dat dit die werklike motief vir die voorstel is nie. [...] My volledige memorandum oor hierdie saak is te lees op die Konvokasie se webblad. Dit is interessant om daarop te let dat [Wet 13] van 1916 duidelik bepaal dat die Konvokasie een keer per jaar moet vergader en dat hy enige saak rakende die universiteit mag bespreek wat hy van belang ag. Word hierdie wysiging dalk voorgestel omdat die Konvokasie hierdie verantwoordelikheid van hom nagekom het?”

Hy betreur die gevolge van die US se verskraling van Afrikaanse onderrig: “Laat ons die negatiewe langtermyn gevolge van die US se goed bedoelde beleid in die oë kyk:

* Die US stuur ’n sein uit dat Afrikaans in die hoër onderwys ’n struikelblok is en as wetenskapstaal sonder nut.
*Dit verswak die wil en vermoë van nuwe geslagte om hulle in die taal te bekwaam. Hulle verkies Engels met die versuikerde pil dat ons Afrikaans as ons huistaal sal handhaaf.
*Die beleid berus op ’n logies-onhoudbare argument: dat jy iets (Afrikaans) kan bevorder deur die gebruik daarvan sistematies af te skaal.”

En verder:
“*Die verswakkende wil en vermoë van nuwe geslagte werk deur na die skole en na die totale openbare lewe.
*Afrikaans, soos ook die ander inheemse tale, word privaat huis- en kultuurtale wat in die kunste ’n staanplek kan vind sonder enige verdere bruikbare nut.
*In plaas van die taalsituasie op te los, gaan US van nou af in ’n voortdurende taalstryd gewikkel wees want almal gaan met die persentasies rondspeel soos dit hulle omstandighede pas.”

Prof. Kapp beskryf Afrikaans aan die US as ‘n pragtige eikeboom wat rus en koelte gee, maar wat tans met ‘n kettingsaag onherkenbaar teruggesnoei word: “Jy kan nie meer in sy skadu rus vind nie. Ons weet uit ervaring dat eikebome op Stellenbosch van tyd tot tyd drasties teruggesnoei word om hulle verswakkende stam teen omval te vrywaar. Hy gaan verder: “Gelukkig is Afrikaans se wortels op Stellenbosch nog nie aangetas nie. Daar kan nuwe hoop en groei na baie jare kom as daar die wil en die moed is om dit te doen. Ek hoor baie mooi woorde oor ons vasberadenheid om Afrikaans as onderrig- en wetenskapstaal te bevorder. Ek sien weinig dade.”

Hy sluit af met aanhalings van Breyten Breytenbach, Elsa Joubert en eerwaarde Desmond Tutu. Eerwaarde Tutu het op 26 November ere-lidmaatskap van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns ontvang en “Afrikaanssprekendes dringend versoek om nie toe te laat dat hulle of hulle taal gemarginaliseer word nie.”

Klik hier vir die volledige toespraak.

Vergelyking tussen die US se taalbeleid en taalpraktyk:

2009-12-09T15:49:00.004+02:00

Die US se taalpraktyk:

Die US se taalbeleid
Die US se taalbeleid bepaal dat Afrikaans (die A-opsie) die outomatiese onderrigmedium moet wees en dat die T-opsie (dubbelmedium, Afrikaans en Engels afgewissel) en ander taalaanbiedings slegs na deeglike motivering oorweeg sal word. In die praktyk was die A-opsie in 2009 slegs 38% van die modules gebruik.

Afdeling 4 van die US-taalbeleid:
"1. Die voorgraadse leer- en onderrigtaal van die Universiteit is by verstek Afrikaans."
"2. Engels word in besondere omstandighede as voorgraadse leer- en onderrigtaal gebruik."

En dan word dit in die beleid so verduidelik: "Stellings 1 en 2 beteken dat, tensy anders bepaal word, die A-taalspesifikasie van die Taalplan outomaties vir alle voorgraadse modules geld. In voorgraadse modules word daar slegs na oorweging van deeglike motivering van hierdie verstekposisie afgewyk."

Voorgraadse onderrig by US minstens 60% Afrikaans

2009-12-09T12:19:00.001+02:00

Die Burger, 2009-12-09

’n Voorgraadse Afrikaanse onderrigaanbod van minstens 60% aan die Universiteit Stellenbosch (US).
Dié besluit is op ’n onlangse raadsvergadering van die US geneem en geld van volgende jaar af tot 2013.
Die taalkwessie het vanjaar weer eens vir groot omstredenheid aan die US, gesorg, met twee raadslede, dr. Marié Heese en mnr. Jannie Mouton, wat uit die raad bedank het. Heese, ’n skrywer en onderwyskenner, het in September gesê taalbesluite aan die US word strydig met raadsbesluite geneem.
Op ’n spesiale raadsvergadering vroeër vanjaar is besluit dat parallelmedium-onderrig in plaas van dubbelmedium-onderrig (die T-opsie) van aanstaande jaar af in die eerste studiejaar in vier groot US-fakulteite – ekonomiese en bestuurswetenskappe, natuurwetenskappe, agri-wetenskappe en ingenieurswese – sal geld.
Op die onlangse raadsvergadering is ’n gekonsolideerde begroting vir volgende jaar, onderworpe aan die finale bevestiging van die staatstoekenning wat die US in 2010 sal ontvang, ook goedgekeur.
Volgens dié begroting word R42 miljoen vir die finansiering van onderrigtaal en taalontwikkeling in die breë beskikbaar gestel, asook R29 miljoen om die taalonderrig-model wat die US-raad vroeër vanjaar goedgekeur het, te finansier, luidens die US webwerf (blogs.sun.ac.za).
Voorts word daar ook ’n totaal van R13,9 miljoen vir beurse (voorgraads en nagraads) op ’n volhoubare wyse vir die volgende vyf jaar begroot.
’n Algemene salarisaanpassing van 7% met ingang 2010 vir personeel wat voldoen aan die nodige vereistes om in aanmerking te kom vir hierdie aanpassing, word ook voorsien. Dié salarisaanpassings, met inbegrip van die hele begroting, is onderworpe aan finale goedkeuring deur die US-raad.
Studiegeld sal met 8% verhoog word en inwoningsgeld word ook met 8% aangepas (met enkele uitsonderings by die Tygerberg-kampus).
Die volgende raadsvergadering is op 19 April 2010

Lees die berig en kommentaar deur hier te klik.

2009-12-09T12:07:00.001+02:00

Onthou waaroor dit in US-stryd werklik gaan.
Dr Leopold Scholtz skryf:
"Die “Giliomiete” moes die laaste maande vreeslik moeite doen om akkurate statistieke oor die feitelike taalsituasie op voetsoolvlak uit ’n onwillige universiteitsowerheid te trek. Dié statistieke dui op ’n onteenseglike versnelling in die opmars van Engels en die agteruitgang van Afrikaans. Trouens, die tempo van die proses het aansienlik toegeneem sedert die vorige rektor, prof. Chris Brink, na groener weivelde in Engeland verkas het. En dit ondanks die vae versekeringe van die universiteitsowerheid dat daar geen verengelsingsagenda is nie.
"Tegelyk het die universiteit, danksy die toevloei van talle wit Engelssprekende studente, witter geword. Wat net weer bewys: Die egte keuse waarvoor die US staan, is tussen Engelser en witter enersyds, en Afrikaanser en veelrassiger andersyds.
"Die koers waarop die universiteit tans loop – hóór nou wat ek sê – gaan binne ’n paar jaar onvermydelik op ’n eentalige Engelse einde uitloop. Wie dit nie insien nie, is naïef verby, want alle akademiese navorsing, internasionaal en plaaslik, dui onteenseglik daarop."
Dr Leopold Scholtz, Die Burger, 19 Junie 2009.
Vir die hele berig, klik hier.

Jannie Mouton sê hoekom hy loop by US

2009-10-18T20:13:00.004+02:00

Rapport, 2009-10-18
Uittreksels uit Marlene Malan se berig:

"Hy kon nie langer in ’n raad aanbly waar Afrikaanssprekendes met agterdog bejeën word en die kampus van die Universiteit van Stellenbosch (US) al hoe meer Engels word nie.
Hy is ook gekant teen transformasie soos dit tans hier toegepas word – so ook die idee dat transformasie nie in ’n Afrikaanse omgewing kan geskied nie.
Dít is die hoofredes waarom hy vier maande gelede uit die raad van die Universiteit van Stellenbosch (US) bedank het, sê die sakereus mnr. Jannie Mouton."
...
"[Na aanleiding van die regeringsbesoek aan prof Russel Botman, oor transformasiedoelwitte] sê Mouton: 'Ek is gekant teen transformasie soos dit nou hier toegepas word. Die skerp styging in Engelssprekende studente – by benadering 25% tussen 2005 en 2008 – het geensins die rasseprofiel verander nie. Die universiteit word al hoe witter en al hoe meer Engels.'
Hy sê as raadslid 'sou ek graag ’n positiewe rol daar vervul, ’n bydrae lewer tot die uitbou van akademiese uitmuntendheid tot voordeel van al sy studente, maar dit was onmoontlik. Besluite wat ons in die raad geneem het, word nie uitgevoer nie.'"
...
“Ek kry die idee daar is mense wat meen transformasie kan nie plaasvind waar Afrikaans gepraat word nie. Dié beskouing jeens Afrikaans is gesetel in ons verlede, en dit moet verander.
“Ek kan nie langer ’n rol in ’n raad vervul in ’n atmosfeer waar Afrikaanssprekendes se motiewe voortdurend met agterdog bejeën word nie.”

Vir die volledige berig, klik hier.

Stellenbosch staan vir die idee van vrees en stilswye

2009-10-05T15:28:00.004+02:00

Rapport 2009-10-04

Uittreksels uit wat Pieter Malan* skryf

’n Mens kan beswaarlik Rapport-lesers kwalik neem as hulle ’n bietjie teësinnig raak oor polemiese stukke oor die taaldebat op Stellenbosch en ander voormalige “wit” universiteite.Ek sal dit tog waardeer as lesers nog een keer vasbyt – al is dit net omdat ek beloof om nie te verval in ’n alfabetsop van A- en T-opsies nie.Verlede week het die skrywer Marié Heese, wat pas bedank het as ’n lid van die Maties se universiteitsraad, in hierdie ruimte ’n helder en beredeneerde saak van etiese verval by die Universiteit van Stellenbosch uitgemaak.

Haar analise sorg vir onthutsende leesstof, juis omdat dit na dese nie meer saak maak aan watter kant van die groot Stellenbosse taalstryd jy staan nie. As Heese se argument water hou, is dit ’n skokkende aanklag teen Stellenbosch en sy bestuur.

* Pieter Malan is redakteur van Rapport Weekliks. Vir die volledige artikel, klik hier.

A deadly war of languages

2009-10-05T09:41:00.002+02:00

Hermann Giliomee, Mail & Guardian 2009-10-02 writes:
For the past 10 years a vital battle for the future of Afrikaans as a university language future has been waged. One of the participants has been the government, which demands access through the medium of English for blacks at all universities. In order to meet this demand but also to keep its Afrikaans clients, the University of Stellenbosch has responded by introducing ever more courses taught in dual medium in place of Afrikaans single medium. In dual medium, Afrikaans and English are used intermittently in the same lecture as the media of instruction, on the understanding that Afrikaans is used at least 50% of the time. In the case of parallel medium, separate streams of Afrikaans and English lectures are offered on the same topic.Despite this, Blade Nzimande, Minister of Higher Education and Training, has recently railed against “covert forms of racism”, citing as a “distinct example” people “using constitutional rights for the continuation of single-medium [read: Afrikaans] schools and Afrikaans-only universities”.
Read the full article here.

Maties se leierskorps trap in al die bestuurslaggate

2009-10-01T14:06:00.006+02:00

SEWE TEKENS VAN ETIESE VERVAL
Die Universiteit van Stellenbosch word in talle opsigte 'n gevallestudie van etiese verval,skryf Marié Heese*
Repport, 27 Sept. 2009
Dit het mode geword om universiteite te benader asof hulle sakeondernemings is. Dit kan na my mening in sekere opsigte tot mistastings lei, maar in ander opsigte is daar wel belangrike ooreenkomste.
Sonder twyfel is die US in bepaalde opsigte werklik uitmuntend. Daar is velerlei projekte en prastasies waarop almal met reg trots kan wees. Die vergoed egter nie vir die onaanvaarbare ontwikkelinge op die gebied van onderrigmedium nie. Uitmuntende navorsing is bewonderenswaardig. Suksesvolle gemeenskapsprojekte moet geloof word. Uitblinkers op sportgebied maak almal se harte bly. Maar 'n universiteit moet in die lesinglokaal ook slaag.
* Marie Heese is 'n voormalige lid van die Raad van die Universiteit van Stellenbosch
Vir die volledige artikel, klik hier

Afrikaans en die voertaal-voetbal in Suid-Afrika:`n Storie van taalblyers en taalglyers

2009-09-21T09:21:00.001+02:00

Die voetbal van voertaal
Deur Hermann Giliomee
Stryd rondom taal, veral voertaal in skole en universiteite, staan sentraal in die geskiedenis van Suid-Afrika. Tussen 1910 en 1932, toe die twee blanke gemeenskappe mekaar nog as verskillende “rasse” bestempel het, het koerante soos The Star en sekere politici die Afrikaanse taalaktiviste as “rassiste” bestempel wanneer hulle die eksklusiewe gebruik van Engels in hofsake, regulasies en opvoedkundige instellings bevraagteken.
Die gevierde skrywer C.J. Langenhoven, het toe die sleutelvraag aan `n Engelssprekende politikus gestel. ‘Hoekom is my politiek altyd rassisme en jou rassisme altyd politiek?’
Op 16 Julie 2009 het dr. Blade Nzimande, Minister van Hoër Onderwys en Opleiding, uitgevaar teen mense wat die verskanste regte van die Grondwet manipuleer om op rassistiese manier swart studente uit te sluit. Volgens hom gebruik taalaktiviste konstitusionele regte om swart studente van Afrikaanse enkelmedium skole en universiteite uit te sluit.
Ministers wat sulke taal gebruik is of onkundig of moedswillig. Die Grondwet bepaal dat daar `n reg is tot onderrig in enige van die elf amptelike tale mits dit prakties moontlik is. Die regering probeer nietemin voortdurend om skole of universiteite wat oorwegend of heeltemal Afrikaans-medium is, te dwing om “toegang” aan swart kinders te bied. Daarmee bedoel dit `n aanbod van Engels-medium klasse hetsy in parallelmedium (twee aparte strome van Afrikaans-medium en Engelsmedium) hetsy in dubbelmedium (twee tale afwisselend in een klas). Die Appélhof het in `n uitspraak die grondwetlike reg tot Afrikaanse enkelmedium instellings bevestig, maar laer howe het botsende uitsprake gegee.
Wat vir die minister en sy amptenare tel, is toegang vir swart studente in Engels in die ou Afrikaanse universiteite sonder dat die staat daarvoor ekstra betaal. En omdat die Afrikaanse gemeenskap verdeel en versplinter is, hang die toekoms van Afrikaans aan universiteite af van mense wat besef hoe belangrik dit is om, op grond van sowel pedagogiese as taalredes, te sorg dat daar ten minste voorgraads `n vaste en volhoubare plek vir Afrikaans is. Hierdie artikel sal die agtergrond van die nuwe taalstryd skets.
Vir die volledige artikel, klik hier.

Deur ’n spieël in ’n raaisel?

2009-09-19T12:09:00.003+02:00

Marie Heese skryf (BY, 19 Sept. 2009):
Met ’n swaar gemoed het ek uit die raad van die Universiteit Stellenbosch (US) bedank.
Die konvokasie het my daar geplaas op grond van my standpunt dat transformasie nagestreef behoort te word, maar deur die medium van Afrikaans.
Ons het ’n grondwetlike reg en ’n morele plig om vir studente van alle rassegroepe wat in Afrikaans wil studeer, dit minstens voorgraads moontlik te maak. Ek sal nie voortgaan om in ’n raad te dien wat dit nie wil verseker nie.
Die raad van die US bevind sigself vandag, soos Alice wat deur die spieël geklim het, in ’n agterstevoor wêreld. Lewis Carroll se Rooi Koningin kon ses onmoontlike dinge glo voor ontbyt. Ek kan nie.
Lees die volledige artikel hier.
Lees ook: "Heese, Mouton bedank oor 'US te wit, te Engels' is", Rapport, 2009-09-20 deur hier te klik.

Skaakmat vir Afrikaans

2009-06-26T12:13:00.000+02:00

Dit is nie slegs by ons universiteite waar Afrikaans agteruit boer nie:
"Almal wat al skaak gespeel het, weet hoe dit werk: Jy skuif eers stil-stil jou stukke in plek voordat jy die finale skuif maak en jou opponent die nekslag toedien.
Sulke stadige skuiwe van pionne sien ek tans in die ANC se planne vir die regswese. Voordat Afrikaners dit weet, gaan die ANC ons skaakmat om Engels as enigste voertaal in ons howe te aanvaar."
JMT Labuschagne, in BY 26 Junie 2009.
Vir die hele artikel, klik hier.

Onderrigtaal: Is dít billik?

2009-06-21T16:24:00.003+02:00

Behoort universiteite in ons land agteroor te leun om eentalige mense as studente te akkommodeer? Hulle moet, tereg, oop wees vir almal, maar dan op meriete. Hulle bly nietemin elite-instellings, en ’n mate van taalvaardigheid in meer as een taal kan van voornemende studente verwag word.
Studente moenie toegelaat word bloot omdat hulle “aan die US wil studeer” (Botman hierbo) nie. ’n Universiteit is nie vir die massas nie.
Is bogenoemde dilemma nie die kern van die Stellenbosse taaltragedie nie?Ek meen die US behoort nóú ’n besliste keuse te maak tussen twee botsende doelstellings.As enkelmedium-instellings dan so ’n vervloeking is, waarom maak die Grondwet voorsiening daarvoor, in bepaalde omstandighede (Art. 29(2))?

Prof Andries Cilliers, BY, 2009-06-20

Vir die hele artikel, klik hier.

Onthou waaroor dit in US-stryd werklik gaan

2009-06-19T12:10:00.002+02:00

Dr Leopold Scholtz skryf:
"Die “Giliomiete” moes die laaste maande vreeslik moeite doen om akkurate statistieke oor die feitelike taalsituasie op voetsoolvlak uit ’n onwillige universiteitsowerheid te trek. Dié statistieke dui op ’n onteenseglike versnelling in die opmars van Engels en die agteruitgang van Afrikaans. Trouens, die tempo van die proses het aansienlik toegeneem sedert die vorige rektor, prof. Chris Brink, na groener weivelde in Engeland verkas het. En dit ondanks die vae versekeringe van die universiteitsowerheid dat daar geen verengelsingsagenda is nie.
"Tegelyk het die universiteit, danksy die toevloei van talle wit Engelssprekende studente, witter geword. Wat net weer bewys: Die egte keuse waarvoor die US staan, is tussen Engelser en witter enersyds, en Afrikaanser en veelrassiger andersyds.
"Die koers waarop die universiteit tans loop – hóór nou wat ek sê – gaan binne ’n paar jaar onvermydelik op ’n eentalige Engelse einde uitloop. Wie dit nie insien nie, is naïef verby, want alle akademiese navorsing, internasionaal en plaaslik, dui onteenseglik daarop."
Dr Leopold Scholtz, Die Burger, 19 Junie 2009.
Vir die hele berig, klik hier.

'N GRONDWETLIKE REG EN 'N MORELE PLIG

2009-06-18T15:09:00.007+02:00

Ek glo dat alle Raadslede die missiestelling van die US, tesame met die tans geldende taalbeleid, onderskryf. Hierdie beleidsraamwerk gee aan Afrikaans ‘n prominente posisie: Dit bepaal ondermeer dat die onderrig-, bestuurs-, en administratiewe taal van die US oorwegend Afrikaans sal wees, maar aanvaar die belangrikheid van Engels en ook Xhosa in ‘n meertalige omgewing. Die versekering word gegee dat geen student die gebruik van Afrikaans mag veto nie. Bepaalde syferfeite asook optredes van US personeel in die openbaar dui egter aan dat daar ‘n disjunksie bestaan tussen die geldende missie en taalbeleid, en werklike taalimplementering. Twee voorbeelde: 1) Die A-opsie, wat prioriteit moet geniet, word uitgerangeer. Vandag word net 640 uit 1601 modules in Afrikaans aangebied, 625 in dubbelmedium en 336 in Engels. 2) Op 10 Mei nooi die studente-organisasie Adam Tas vir Piet le Roux uit om ‘n toespraak te kom lewer by ‘n studenteberaad. Engelse studente maak beswaar teen sy gebruik van Afrikaans. Die Studentedekaan gee opdrag dat Le Roux terstond moet oorskakel na Engels. Le Roux gaan voort in Afrikaans en word doodgeskree. Die US woordvoerder teenwoordig vra om verskoning dat hy self vroeër Afrikaans gepraat het. Nie alleen oefen die studente ‘n vetoreg uit nie, die US personeellede doen dit self. Dat beleidsriglyne geïgnoreer word, is strydig met die Raad en Rektoraat se gesag. Dit is administratiefregtelik verdag.
Dr Marié Heese, Eikestadnuus 2009-06-19
Vir die volledige rubriek, klik hier.

Hoe Suid-Afrika nou uit oorsese oë lyk

2009-06-12T12:15:00.001+02:00

"Dit is so ’n tragedie dat die vyande van Afrikaans – aan die US en elders – nie primêr die regerende ANC is nie. Die aantal aktiewe Afrikaans-haters in dié party is ’n minderheid; dit laat die meeste eenvoudig koud.
Nee, die eintlike vyande is wit Afrikaners wat onder ’n selfhaat gebuk gaan, en hul taal in die proses opoffer.
Dié verskynsel word in Europa met groot onbegrip aanskou. Dáár het Afrikaans sy apartheidstigma uit die verlede al donkiejare gelede verloor."
Dr Leopold Scholtz, Die Burger 12 Junie 2009; vir die hele rubriek, klik hier.

Transformeer in Afrikaans

2009-06-09T11:14:00.005+02:00

Dave Steward (FW de Klerk Stigting) en Jan Bosman (Afrikanerbond) skryf in Die Burger van 9 Junie 2009 o.a. soos volg:
As verskoning word dikwels aangevoer dat Afrikaans in die pad staan van transformasie van die US.
As met transformasie bedoel word die vermindering van wit studente ten gunste van bruin, swart en Indiër-studente, het die verengelsing van die US bepaald nie in sy doel geslaag nie. Inteendeel. Van 2003 tot verlede jaar het die getal swart studente aan dié universiteit van 462 tot 875 toegeneem. Die enigste wins wat die US gemaak het, is om die getal wit Engelssprekende studente te vermeerder van 2 570 in 2003 tot 3 246 verlede jaar.
In dié tyd het die getal bruin Engelssprekende studente gegroei van 473 in 2003 tot 972 verlede jaar.
Transformasie aan die US is tot nadeel van die bruin landelike bevolking, wat hoofsaaklik Afrikaanssprekend is. Gegewe die feit dat die sensus van 2001 aandui dat die bruin bevolking van die Wes-Kaap verreweg die grootste groep eerstetaalgebruikers van Afrikaans is, met 1,9 miljoen teenoor 454 408 wat Engels as eerste taal aangedui het, is die verengelsing van die US tot nadeel van die kerngebruikers van Afrikaans.
Ironies genoeg is daar ook meer Swart eerstetaal verbruikers van Afrikaans in die Wes-Kaap as Engels.
Hierdie syfers staaf die argument dat transformasie aan die US in Afrikaans en deur Afrikaans kan plaasvind.
Die bestuur van die US het te lank die afskaling van Afrikaans verdoesel onder die dekmantel van allerlei modelle en opsies wat aangebied is.
Die praktyk bewys egter dat Afrikaans sy status as akademiese en wetenskapstaal verloor. Dit het reeds aan ander universiteite gebeur, waarvan die eertydse Randse Afrikaanse Universiteit en die Universiteit van Port Elizabeth waarskynlik die beste voorbeelde is. Ten spyte van talle versekeringe is die universiteite oorwegend Engels. Ander historiese Afrikaanse universiteite loop tans dieselfde pad.
Die bestuur van die US moet nou in duidelike taal en sonder verdere misleiding van studente, voornemende studente, donateurs, alumni, dosente en ouers ’n onomwonde waarborg gee ten opsigte van Afrikaans aan die universiteit.
Wat nou nodig is, is ’n duidelike en meetbare verbintenis tot Afrikaans wat die feitelike sowel as die praktiese posisie van Afrikaans as akademiese en wetenskapstaal aan hierdie universiteit sal bevestig.

Vir die volledige artikel, klik hier.

Toekoms van Afrikaans by US ‘meer somber as ooit tevore’

2009-06-01T12:41:00.001+02:00

As die Gerwel-plan vir Afrikaanse universiteite ná die verkiesing deur die regering in werking gestel sou word, sal die Universiteit Stellenbosch waarskynlik nie kwalifiseer as een van die universiteite wat Afrikaans as wetenskap- en voertaal statutêr moet uitbou en bevorder nie. - Hermann Giliomee; berig in Rapport, 2-4-2009; vir die volledige berig, klik hier.

Tukkies maan US oor Engels

2009-06-01T12:40:00.001+02:00

Die Tukkie-studenteraad het hul steun aan hul Matie-eweknieë toegesê in die stryd teen die instelling van parallelmediumonderrig aan die Universiteit Stellenbosch (US).
Volgens die Universiteit van Pretoria (UP) se verteenwoordigende studenteraad (VSR) kan universiteite waar parallelmediumonderrig aangebied word dit nie bekostig om nog meer toegewings te maak nie. Nog minder kan Afrikaans.
Vir die volledige berig, klik hier.

U.S. Studenteraad sê sy sê

2009-06-01T12:38:00.001+02:00

Die US Studenteraad het op 4 Mei 2009 die volgende besluit aanvaar: –
“Die US Studenteraad steun nie die Raadsbesluit om parallel-medium onderrig met die daaropvolgende dubbelmedium implikasies in die ekstra 4 fakulteite te implementer nie. Die volgende hoofredes, word aangevoer:
* Bekommernis oor die praktiese uitvoerbaarheid en finansiële implikasie daarvan;
* Die moontlikheid dat segregasie bevorder kan word hierdeur;
* en dat navorsingstyd van dosente hierdeur ingeboet sal word.
Daarom stel ons voor dat ander opsies dringend ondersoek moet word.”

In 'n gepaardgaande verklaring het die Studenteraad onder andere gesê:

"Die Studenteraad van die Universiteit Stellenbosch is ten gunste van ‘n taalmodel vir die Universiteit wat nie segregasie in klasse bevorder nie, nie omvangryke finansiële implikasies inhou of kosbare navorsingstyd van akademici in beslag neem nie en ook nie eksklusief Afrikaans is nie. Die SR is daarom ten gunste van die ondersoek van moontlikhede soos die wyer gebruik van tolkdienste en ander tegnologie om lesings meer toeganklik vir nie-Afrikaanssprekende studente te maak. (….)
Mnr. Retief Swart, voorsitter van die SR, het gesê dat die SR hom opnuut verbind tot die bevordering van Afrikaans as akademiese taal."
Vir die volledige berig klik hier.

Fears for Afrikaans at Maties: review

2009-06-01T12:35:00.002+02:00

"There is no case of a successful dual-medium instruction in the world and even those that tried to do that - the University of the Western Cape and the former University of Port Elizabeth - quickly became English institutions," a well-placed source said."It would be a great loss to language diversity if Afrikaans were to disappear," the source said.
Vir die volle berig, klik hier.

Minderheidstale - verdwynende tale: Die gedagtes van 'n bittereinder

2009-06-01T12:34:00.001+02:00

Deur Ampie Coetzee
Die universiteit wat in die verlede 'n Afrikaanse universiteit was, en vir die mense van die Wes-Kaap (veral die Kaapse Vlakte), die Boland, Namakwaland en die Suid-Kaap tersiêre onderwys kon bring, was die Universiteit van Stellenbosch. Maar oor dié universiteit is daar nie eintlik veel meer te sê nie. Die inname van Engelssprekendes het al 'n geruime tyd gelede begin; en ook die argumente vir Engels as gedeelde onderrigtaal – wat net kan lei tot die oorname van Engels.
Vir die hele artikel, klik hier.

Gerrit Brand se Blog

2009-06-01T12:32:00.001+02:00

"Intussen slaag fakulteite soos ingenieurswese en ekonomiese en bestuurswetenskappe, wat hoofsaaklik Afrikaans gebruik, beter daarin om swart studente te trek as 'n fakulteit soos lettere en wysbegeerte, die mees Engelse fakulteit. Die enigste demografiese verandering wat deur meer Engels te weeg gebring is, is 'n toename in wit, Engelssprekende studente. Opnames onder studente toon ook nie dat Afrikaans die faktor is wat die US minder aantreklik vir sogenaamde "African" swartes maak nie. Onthou, universiteite soos Tukkies en die ou RAU se swartstudentetal het drasties gestyg terwyl hulle nog uitsluitlik Afrikaans was. Geografie is die belangrikste faktor wat die aantal "African" swartes aan die US laag hou."
Vir die res van die debat, klik hier.

DF Malherbelesing 2007: DIE DEBAT OOR DIE POSISIE VAN AFRIKAANS AAN DIE UNIVERSITEIT STELLENBOSCH: ’N ONTLEDING

2009-06-01T12:29:00.001+02:00

Die probleem is, volgens kritici van die T-opsie, dat geen behoorlike navorsing gedoen is oor wat die uitwerking van die T-opsie op voetsoolvlak in die klaskamer het nie.
Uit die ontledings van die wedersydse argumente blyk nog ’n interessante feit. Dit is dat waar die argumente van die A-opsioniste hoofsááklik – maar nie uitsluitlik nie – akademies en pedagogies van aard is, dié van die T-opsioniste hoofsááklik – maar nie uitsluitlik nie – ideologies van aard is.
Ook opvallend is die totale gebrek aan empiriese navorsing by die T-opsioniste, wat moontlik die verklaring kan wees waarom hulle so van akademiese en pedagogiese argumente wegskram.
Russel Botman, het self erken: “Daar is nie werklik goeie en uitgebreide navorsing oor meertalige onderrig op tersiêre vlak nie, en veral nie in meertalige gemeenskappe nie. Ons begin nou maar eers begryp wat die probleme is en wat die aard van die data is, trouens, is is besig om self daardie data te genereer!”
’n Groep bekende Afrikaanssprekendes, t.w. André P. Brink, Ampie Coetzee, Johan Degenaar, Jannie Gagiano, Hermann Giliomee, Lawrence Schlemmer, Richard van der Ross, Christo Viljoen en Ton Vosloo het dit (die Taalplan en –beleid soos aangekondig deur Chris Brink op 14 November 2002) aanvanklik onomwonde verwerp: “As hierdie plan deurgaan, sal die taaltaakspan in die geskiedenis bekend word as die Trojaanse perd wat Afrikaans aan die US tot ’n val gebring het.”
(Nota: Frederik VanZyl Slabbert, tans Kanselier van die US, het die T-opsie as “pedagogiese onsin” beskryf).
Vir die hele artikel klik hier.

Maak US deure oop

2009-06-01T12:26:00.002+02:00

"Die deure vir geleerdheid moet juis nou so wyd moontlik oopgemaak word, nie net vir die nuwe Engelssprekende elite nie, maar ook vir anderstaliges. Afrikaans is die moedertaal van die oorgrote meerderheid inwoners van die Wes-Kaap-provinsie en ons kan met reg eis dat by minstens een universiteit in die Wes-Kaap Afrikaans as amptelike voertaal behou word. Maar ons eis moet verder strek as net dít.
"Ons moet daadwerklike pogings aanwend om Matieland se deure wyer oop te maak ook vir die ontmagtigde Afrikaanssprekende en anderstalige landgenote deur aan ’n parallelmedium-onderrigbenadering oorweging te skenk."
Christo van der Rheede, Uitvoerende Hoof van die SBA; vir die volledige artikel klik hier.

Afrikaanse universiteite alleen moet toegee

2009-06-01T12:26:00.001+02:00

"Oor taal aan die Universiteit Stellenbosch (US) is die laaste woord nog glad nie gespreek nie.
"Tensy ek die saak totaal verkeerd verstaan, is die nuwe beleid wat vandeesweek deur die US-raad aanvaar is, ’n kwessie van een stap vorentoe en een (dalk twee) terug."

Leopold Scholtz, Die Burger 26 Feb 2009 (Vir die volle artikel klik hier).

Dié stemme word nie gehoor in die Taaldebat

2009-06-01T12:20:00.001+02:00

"Die probleem wat ek het met die rigting van transformasie by die US en meer bepaald die taalkwessie, spruit uit die geringskatting van die arm Afrikaanse stem op sy voorstoep. As transformasie die regstelling van ongelykhede van die verlede, die gelykstelling en gelyke behandeling van al ons mense beteken, kan ons nie anders as om kennis te neem van ook hierdie stem nie, anders diskrimineer ons. "
Christo van der Rheede, Uitvoerende Hoof van die SBA; vir die volledige artikel klik hier.

Voorstelle vir 'n realistiese Taalbeleid

2009-06-01T12:19:00.001+02:00

"Indien die US sou kies om op voorgraadse vlak tweetalig te word, sal dit onvermydelik daartoe lei dat Afrikaans verdwyn, soos in Pretoria en Bloemfontein gebeur het – ten spyte van al die mooiklinkende versekerings tot die teendeel. So 'n ontwikkeling sal 'n bespotting van die bestaande taalbeleid en die waardes van die universiteit maak. Die allerlaaste ding waarvan die US sekerlik beskuldig wil word, is morele bankrotskap!"
Dr Adelbert Scholtz (US Raadslid) maak voorstelle vir 'n werkbare taalbeleid aan die US; vir die volledige memorandum klik hier.

Wat sê navorsing oor die taaldebat?

2009-06-01T12:16:00.001+02:00

Dr Marie Heese (US Raadslid) skryf:
Kathleen Heugh konstateer in 2007 (26): Tot op datum onderskryf geen greintjie geloofwaardige wetenskaplike navorsing die flou redes wat aangevoer word vir ‘n gebrek aan die behoorlike, gesonde voorsiening van moedertaalonderrig tesame met verrykende tweedetaalonderrig in Suid-Afrika nie. Daarenteen bestaan daar robuuste internasionale navorsing wat die belangrikheid van moedertaalonderrig beklemtoon, ook op tersiêre vlak. Kernbegrippe van belang vir die taaldebat rondom die Universiteit van Stellenbosch is die volgende: die onderskeid tussen “BICS” en “CALP”, die onderskeid tussen verrykende en verskralende tweetaligheid, en die gevolge van taaldominansie.
Vir die volledige artikel, klik hier.

Dit is die praktyk wat tel

2009-05-21T15:16:00.015+02:00

Prof Pieter Kapp, President: US Konvokasie skryf:

Die Universiteit Stellenbosch se taalbeleid het nie ’n gebrek aan mooi versekeringe en beginselstandpunte nie, maar wel aan ’n duidelike uitvoerbare strategiese plan wat Afrikaans se posisie só sal verskans dat daar op geen manier teen Afrikaans gediskrimineer kan word nie.
Niemand kan fout vind met die Universiteit Stellenbosch (US) se beginselverbintenis tot Afrikaans nie. Daar is ook geen probleem met die US se strewe na uitnemendheid en diversiteit nie. Die vriendelike akkommodering van Engels was nog nooit vir die US ’n struikelblok nie.
Die hart van die probleem is die verdringing van Afrikaans en die bevordering van Engels ten koste van Afrikaans. Die probleem lê nie by die beginsels nie, maar by die praktiese uitvoering daarvan op voetsoolvlak. Dié beginselverbintenis tot Afrikaans moet gerugsteun word deur ’n duidelike beleid en plan wat die posisie van Afrikaans sodanig verskans dat dit nie deur willekeurige besluite verander kan word nie. Die groot gaping tussen wat gesê word en wat op voetsoolvlak ervaar word, is nie ’n unieke US-probleem nie – dit is ’n algemene Suid-Afrikaanse probleem.

Vir die volledige artikel in Die Burger van 27 Mei 2009, klik hier.

Die artikel is 'n repliek op die artikel "Afrikaans sal bly staan" deur die rektor, prof Russel Botman, wat in Die Burger van 22 Mei 2009 verskyn het.

Die Verval Van Afrikaans By Die Universiteit Van Stellenbosch

2009-05-21T12:44:00.005+02:00

Deur Jacko Maree

Hierdie memorandum skets die glybaan na verengelsing waarin die US verval het.
Die US is besig om bo alle twyfel hals oor kop te verengels en die feite hierin vermeld staaf dit. Is die verengelsing van die US die bestuur en die Raad se wens? Die US staan by ŉ kruispad en daar moet nou ŉ definitiewe keuse gemaak word wat duidelik uitgespel moet word.
Die toekoms van die US as ŉ Afrikaanse instelling hang af van watter besluite daar oor die volgende paar maande geneem gaan word. Indien die huidige proses van verengelsing van die US nie deur die Raad met doelgerigte Raadsbesluite gestuit en teengewerk gaan word nie, sal die US eersdaags de facto en de jure ŉ Engelse universiteit wees en daarna sal dit stellig vir altyd te laat wees om die proses om te draai.
Om die volledige memorandum af te laai, klik hier.

Hoës van US kon nie druk weerstaan

2009-05-19T10:07:00.006+02:00

Brief: Die Burger 11/05/2009

Die US is besig om radikaal te verontafrikaans met senior US-bestuurslui ten gunste van vetoregte na Engels.
Soos berig (DB, 06.05.09, vir die volle artikel klik hier) wou ’n paar studente my verlede week op ’n studenteberaad verhinder om my in Afrikaans voorbereide toespraak so te lewer. Te min tolk-apparate was beskikbaar en enkele apparaatlose studente het geweier om by die twee tolke in die lokaal te sit. (Die meerderheid van nie-Afrikaanssprekendes wou wel dat ek voortgaan.)
Skokkend was egter die studentedekaan, mnr. Llewellyn MacMaster, se gevolglike weiering dat ek Afrikaans praat, sowel as die US-mediawoordvoerder, mnr. Mohamed Shaikh, se stilswyende goedkeuring van MacMaster se beskouing.
Nadat MacMaster eers nog stamelend my reg tot Afrikaans erken het, kondig hy skielik aan dat ek nie in Afrikaans mag voortgaan nie. En Shaikh, in stede daarvan om MacMaster met die US-taalbeleid reg te help, maak slegs verskoning dat hy kort tevore Afrikaans gepraat het!
Nou wil sommiges nog die sotlikheid verdedig dat die dubbelmedium/T-opsie die toekoms van Afrikaanse onderrig verseker. Nie eens die studentedekaan en mediawoordvoerder kon druk vir Engels van enkele studente weerstaan nie.
Tog word ons aanhoudend verseker dat, as 50% van ’n klas in Afrikaans en 50% in Engels aangebied word, nie-Afrikaanssprekendes dit sal aanvaar en dosente in Afrikaans sal aanhou doseer. Waansinnig!
Die rede vir my voortgang in Afrikaans, ten spyte van MacMaster se weiering, het ek aan die beswaarmakers verduidelik: Engels praat sou druk wegneem van die US-bestuur sonder om die onderliggende probleem aan te pak.
Die eks-rektor, prof. Chris Brink, had die hol versekering dat geen student wat Engels verkies ’n vetoreg oor Afrikaans sal hê nie.
Die nuwe bestel onder prof. Russel Botman laat dit blykbaar ook graag toe. Soortgelyke voorvalle kenmerk Matie-klasse, op Stellenbosch én Tygerberg.
Piet le Roux
Stellenbosch

Taalstryd aan die US: Woorde en betekenis loop uitmekaar

2009-05-19T09:21:00.014+02:00

Eikestadnuus 8 Mei 2009:

Hermann Giliomee*

Die taalstryd op US het in 2002 begin toe `n formele Taalbeleid en Taalplan aanvaar is. Toe was ongeveer 70% in die sogenaamde A-opsie (100% Afrikaans) en die meeste van die res in die T-opsie (50-50 Afrikaans/Engels in dieselfde lesing). Die T-opsie was veronderstel om `n uitsondering te wees.

Aan die einde van 2008 was slegs 38% van die modules in die A-opsie en 45% modules in die T-opsie. Hoe op dees aarde kon dit gebeur as die US Taalbeleid voorskryf dat die A-opsie die “outomatiese opsie” is en die eerste in die “hiërargie van opsies” en as die bevordering van Afrikaans een die vyf doelstellings in die US missie is? Nou is die outomatiese opsie in die minderheid en die uitsondering is in die meerderheid.

Die eerste verklaring is dat daar `n groot gebrek in die Taalbeleid is: daar is geen meet instrument wat op jaarlikse basis aangedui het hoe ontstellend vinnig Afrikaans jaar vir jaar besig is om te gly nie.

Die tweede rede is dat woorde oor taal op hierdie dorp alle betekenis verloor het. Daar word uitdruklik bepaal dat daar net van die A-opsie as outomatiese opsie afgewyk kan word indien dit gebruik word om nie-Afrikaanse studente in staat te stel om vaardig genoeg te word om in die tweede jaar in Afrikaans te studeer en om “strategiese redes”.

In 2005 keer `n fakulteit die beleid op sy kop deur as geheel van die A-opsie na T oor te skakel omdat sulke studente nie vaardig word in die eerste jaar nie! “Strategiese redes” binne die konteks van die regeringsbeleid gaan oor die bevordering van rasse-diversiteit . In die praktyk vind oorskakeling na die T-opsie plaas vanweë die groot groei van wit Engelssprekendes wat nie kan of wil Afrikaans leer nie. En sonder rigiede beheermaatreëls, waarteen die dosente natuurlik luidkeels protesteer, gaan die T-opsie gou oor in `n hoofsaaklik Engelse aanbod.

Die fakulteit wat die voortou geneem het om in geheel van Afrikaans-medium na die T-opsie oor te skakel (`n 50% vermindering van die Afrikaanse aanbod) verklaar dat hy dit as “eksperiment” wil doen en vergeet dan skoon van die eksperiment.

‘n Ander fakulteit wat vanjaar besluit het om sy Afrikaanse aanbod met 50% te sny verklaar steeds dat hy Afrikaans as vaktaal in stand wil hou en bevorder! Dit laat mens dink aan Gerhard Komrij wat gesê het. “Afrikaans is eintlik springlewendig maar kort-kort sny hulle `n ledemaat af.”

Ek het in die taalstryd `n les of twee geleer. Dit is dat jy nie die voertaalkwessie net aan `n Raad of `n Senaat (of albei liggame) kan oorlaat nie. Oud-studente en die hele Die Afrikaanse taalgemeenskap sal vinnig van hulle moet laat hoor en daar sal `n gesamentlike beroep op die regering moet wees

Die ander les word geformuleer deur Niek Grove, Registrateur van UP: “Pragmatisme kan groot skade vir `n taal meebring.” By UP, wat ongeveer sewe jaar voor die US in verengelsing is, het die Afrikaans-enkelmedium klasse oor die laaste twintig jaar van 90% tot 24% gedaal.

Die beroemde taalsosioloog Jean Laponce het goed gesê wat sal gebeur as die T-opsie of dubbelmedium dominant word:”Afrikaans sal aan die US oorleef maar net as `n versiering.”

* Hermann Giliomee doen navorsing oor taalsosiologie en skryf in sy private hoedanigheid.

'N BAIE SPESIALE VERHOUDING

2009-05-18T19:38:00.001+02:00

STELLENBOSCH UNIVERSITEIT EN AFRIKAANS

Daar sou nooit ’n Afrikaanse universiteit tot stand gekom het, as mense net met gevoude hande aanvaar het wat met hulle gebeur nie. Teen die eerste dekade van die twintigste eeu was daar geen sprake van enige ander onderrigtaal in hoërskole en gevorderde opleiding in Suid-Afrika as Engels nie. Dit was ’n uitgemaakte saak dat die Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop, die enigste universiteit toe in Suider-Afrika, deur sy samestellende kolleges Engels as enigste onderrigmedium sou hê. Dit was die moed en durf van ’n klein groepie mense wat verseker het dat die Victoria Kollege ná 1916 in ’n Hollandse/Afrikaanse universiteit omskep is. Die verskillende taalbewegings, met ’n sterk komponent jongmense in hulle geledere, enkele leiersfigure aan die Victoria Kollege, die studente met hulle taalkonferensie van April 1911 en die Suid-Afrikaans Akademie vir Wetenskap en Kuns (gestig 2 Julie 1909) het die moed aan die dag gelê om vir ’n Afrikaanse universiteit op Stellenbosch in die bresse te tree. Hulle sukses het weerklink met die stigting van vier ander Afrikaanse universiteite in die tydperk 1931 tot 1968: Pretoria, Vrystaat, Potchefstroom en die Randse Afrikaanse Universiteit.

Stellenbosch het nie oornag verafrikaans en van sy eentalig Engelse dosente ontslae geraak nie. Na mate hulle met pensioen afgetree het, is hulle deur Afrikaanstaliges vervang, met ’n aantal dosente uit België, Duitsland en Nederland. Teen 1947 was die US volledig Afrikaans met ’n vriendelike akkommodering van Engels as hulle belangrike medium van toegang tot die internasionale wêreld. Dit is nooit nodig gevind om die posisie van Afrikaans statutêr te verskans nie, omdat almal die reg van die universiteit om Afrikaans te wees erken het. Engelssprekendes het met vrymoedigheid in Afrikaans aan die US gestudeer en is ruim tegemoet gekom deurdat hulle toegelaat is om mondelinge gesprekke in die klas in Engels te voer en hulle skriftelike werk in Engels te doen. Daar was nooit enige taalprobleme nie omdat almal Afrikaans met respek en Engels met waardigheid behandel het. Die een het nie die ander bedreig of probeer neutraliseer nie.

Hierdie goeie verhoudinge is na 2002 diepgaande versteur met pogings om aan Engels ’n No lesser place dan aan Afrikaans toe te ken nie. Onder prof Chris Brink se leiding is voorgestel dat die US hom posisioneer as ’n meertalige universiteit wat Afrikaans bevorder. Hierteen het die Konvokasie onder die presidentskap van prof Pieter Kapp ernstig beswaar aangeteken. Hulle het talle voorleggings gemaak waarin die saak bepleit is dat US ’n Afrikaanse universiteit moet wees wat meertaligheid bevorder. Dié vertoë het in der mate geslaag dat die US in 2002 dit as sy grondslag aanvaar het dat Stellenbosch ’n Afrikaanse universiteit is wat meertaligheid bevorder. Dit is op ’n vergadering van die Konvokasie in 2002, en in talle uitsprake daarna, deur rektor Brink in soveel woorde erken en bepaalde versekeringe is oor die toekoms van Afrikaans gegee. Die Konvokasie het die standpunt onderskryf en die waarborge aanvaar.

Wreed was die ontnugtering toe dit blyk dat hierdie waarborge in die praktyk niks beteken nie. Ten spyte van nog duideliker uitsprake ten gunste van die uitgangspunt dat Stellenbosch ’n Afrikaanse universiteit is wat meertaligheid bevorder deur Konvokasievergaderings van 2005 en 2007 en die uitslae van twee verkiesings vir Raadslede (Konvokasie en donateurs 2006 en 2008) het die universiteit onverpoos voortgegaan op die glybaan van verengelsing waarteen sedert 2002 gereeld gewaarsku is. Die versekeringe van prof Botman dat die 2002 formulering van die grondslag van Stellenbosch se taalbeleid eerbiedig word ten spyt, toon statistieke in 2009 duidelik dat die US vinnig verengels en dat die bestuur en Raad onmagtig is om brieke vir Afrikaans te voorsien.

Die verhouding tussen Stellenbosch en Afrikaans het weer voor ’n beslissende oomblik in sy geskiedenis te staan gekom. In die lig van soveel prestasies en suksesse wat in die 100 jaar wat verby is behaal is, is dit nodig dat die groot aantal oudstudente en ouers van die US wat oor hierdie ontwikkeling ernstig verontrus is, deur hierdie webruimte hulle stemme moet laat hoor. Moenie dat dit weer aan ’n klein groepie oorgelaat word om as die vaandeldraers vir Afrikaans se besondere verhouding met Stellenbosch op te tree nie.

WELKOM, TUIS, MEERTALIG EN DIVERS – GEDAGTES OOR UNIVERSITEITE EN TAAL

2009-05-18T19:36:00.007+02:00

DF Malherbe-gedenklesing by die Universiteit van die Vrystaat – 14 Mei 2009
Theuns Eloff
Ekkehard Wolff het gesê: “language is not everything in education, but without language, everything is nothing in education”. Taal is verder ’n hoogs emosionele saak – veral as jou taal nie gepraat word nie of as jy nie die taal waarin jy aangespreek word, kan verstaan nie! Dieselfde is waar by universiteite. Die positiewe geluide oor Afrikaans as wetenskapstaal uit regeringsgeledere beteken nie dat dit orals erken word nie. Daar is ’n populêre (en ongelukkig wydverspreide) persepsie dat Afrikaans een van die dinge van die verlede is wat getransformeer moet word – uit die openbare lewe uit, omdat die nuwe Suid-Afrika Engelstalig is. Ek wil sê dat die grondwet, regeringsbeleid en amptelike uitsprake genoeg ruimte gee om Afrikaans as hoër onderwystaal te behou en uit te bou. Maar as dit geloofwaardig gedoen wil word, moet dit hand aan hand met die bevordering van die hoër funksies van die ander landstale gaan. Dis nie werklike transformasie om eenvoudig die weg van die minste weerstand te volg en na Engels as enigste taal oor te skakel nie... dit vernietig uiteindelike diversiteit en taaldiversiteit, en is diskriminerend. Ons glo dat die voorsiening van Afrikaans as hoër onderwystaal grondwetlik en prakties geregverdig is. Maar deur die voorsiening van simultane tolking in meer as 600 periodes per week op die Potchefstroom- en Vaaldriehoekkampusse, het ons nie die pad van ’n enkelmediuminstelling opgegaan nie (dis net Engels wat hiermee kan wegkom!). Belangriker is dat ons besluit het om taaldiversiteit aktief te bestuur, op ’n funksionele en pragmatiese manier. Sò het ons (te minste so ver) daarin geslaag om taal te depolitiseer.
Vir die volledige referaat, klik hier.

VICTORIA KOLLEGE SE WAAKSAAMHEIDSKOMITEE 1913

2009-05-18T19:33:00.005+02:00

Die Waaksaamheidskommissie het op 15 Januarie 1913 besluit om ‘n memorandum aan die minister voor te lê waarin hulle ‘n standpunt ingeneem het in ooreenstemming met die Hoogenhout-mosie van 1911 en die Akademie se breë standpunt oor hoër onderwys in Suid-Afrika. Stellenbosch, het die memorandum verklaar, “is sinds jaren innig verbonden met het geestelik, zedelik en nationaal leven van het Hollandsprekende gedeelte van het volk. Zij is de plaats, waar het Afrikanervolk zijn idealen het best kon verwezenliken en van waaruit het de grootste invloed op Zuid-Afrika kon uitoefenen. Zij is de beste vervulling, die het volk nog gevonden heeft van een diepgevoelde behoefte. Zij staat voor een idee! Zij is daarom voor het volk geworden niet net een blote opvoedingsinrichting onder andere, maar een symbool en de waarborg van zijn eigen krachtig, groeiend, uitdrukking zoekend nationaal leven. Overtuigend bewijs hiervan is het feit, dat niettegenstaande sterke konkurrentie en de betrekkelik geringe steun van regeringswege ontvangen, Stellenbosch meer studenten opleidt voor betrekkingen, die het volksleven innig raken, dan enige ander plaats. Zoolang Groote Schuur aan het Afrikanervolk geen gelijke of betere gelegenheid kan bieden voor de verwerkliking zijner volksidealen dan Stellenbosch, moet de vernietiging van deze als een opvoedingcentrum voor het Afrikaner-volksleven beschouwd worden als schadelik, als een verlies van prestige en daarom als in hoge mate grievend.”*

* Stellenbosch 1866-1966. Honderd Jaar Hoër Onderwys, p. 65. (Nasionale Boekhandel, Kaapstad, 1966).

KONVOKASIE 2005

2009-05-18T19:30:00.004+02:00

Maatstawe waaraan US se Taalbeleid moet voldoen.

1. Is die beleid eerlik, konsekwent en deursigtig? Word niemand om die bos gelei met ‘n gaping tussen wat die beleid sê en wat in die praktyk in die klaskamer gebeur nie?
2. Gee dit aan Afrikaans ‘n vaste plek op Stellenbosch wat nie deur die Bestuur of enige dosent willekeurig omseil kan word nie?
3. Verseker dit dat Afrikaans voorgraads en nagraads tot sy volle potensiaal sal ontwikkel?
4. Verseker dit dat daar geen voortslepende taalrusies en konflikte op die kampus sal ontstaan nie?
5. Is daar ‘n glasheldere en duidelik implementeringsstrategie wat nougeset deurgevoer sal word en nie aan willekeurige interpretasies onderhewig is nie?
6. Watter konkrete en spesifieke aksies loods die US om die vyfde doelstelling van sy visie te verwesenlik?
7. Is daar ‘n duidelike en onafhanklike moniteringstelsel om te verseker dat studente wat oordeel dat die letter en gees van die beleid, strategie en gedragskode nie nagekom word nie, hulle saak kan stel op ‘n wyse wat sal verseker dat dit aandag kry sonder dat hulle benadeel word en sonder dat ‘n dosent, departementshoof, dekaan of funksionaris dit onder die mat kan in vee?
Pieter Kapp
President: US Konvokasie